Zambia

Herstel van de groei dankzij investeringen en export

De groei zal naar verwachting in 2025 sterk herstellen na de droogte die de werking van waterkrachtcentrales en de landbouwproductie ernstig heeft getroffen, net als de productie van industriegoederen (meststoffen, agrovoedingsmiddelen, op koper gebaseerde componenten, enz.), die in toenemende mate bijdragen aan de exportopbrengsten. De exportinkomsten stijgen, gestimuleerd door hoge koperprijzen (40 % van het totaal) en toegenomen winningsvolumes dankzij de opening van nieuwe mijnen of de uitbreiding van bestaande, gefinancierd door nieuwe directe buitenlandse investeringen.

Naast de kopersector zullen de investeringen zich richten op de uitbreiding van het elektriciteitsnet, zowel binnen het land als de verbinding met Tanzania, de ontwikkeling van zonne- en waterkrachtcentrales – waarbij het grootste project de Batoka Gorge-dam aan de Zambezi-rivier is, op de grens met Zimbabwe – en op het vervoer, met de aanleg van spoorcorridors die het land moeten ontsluiten, in het oosten via TAZARA, dat Zambia zal verbinden met de haven van Dar Es Salem (Tanzania), en in het westen via de Lobito-corridor (in Angola), die door de Democratische Republiek Congo (DRC) zal lopen. Binnenlandse wegenprojecten die de grote steden van het land met elkaar verbinden, ondersteund door publiek-private partnerschappen, zullen in 2026 in een stroomversnelling komen en naar verwachting het jaar daarop worden voltooid. De verwerkende industrie blijft niet achter: er worden omvangrijke investeringen gedaan in economische zones en industrieparken, gericht op de productie van bouwmaterialen, staal, agrovoedingsproducten, elektrische componenten, batterijen en textiel.

Ten slotte zal de particuliere consumptie in 2026 naar verwachting verder toenemen, dankzij de groeiende toestroom van toeristen die worden aangetrokken door de Victoriawatervallen en de nationale parken, maar vooral door de afnemende druk op de prijzen van geïmporteerde goederen (met name brandstof) en voedsel. Deze gunstigere omstandigheden zijn het gevolg van lagere wereldprijzen, een restrictief monetair beleid, de waardestijging van de kwacha ten opzichte van de dollar als gevolg van het toegenomen vertrouwen van beleggers, en netto-instroom van buitenlandse valuta uit directe buitenlandse investeringen, exportopbrengsten en uitbetalingen van het IMF.

Een uitweg uit de schuldencrisis in zicht

Na een snelle toename van de staatsschuld in de jaren 2010 als gevolg van zeer hoge overheidstekorten en grote infrastructuurprojecten die werden gefinancierd met euro-obligaties (in totaal 3 miljard USD) en bilaterale leningen, voornamelijk uit China, bedroeg de staatsschuld in 2020 ongeveer 35 miljard USD (waarvan bijna 30 miljard USD aan buitenlandse schuld). Omdat Zambia niet in staat was de schuld, die meer dan 50 % van de overheidsinkomsten vertegenwoordigde, af te lossen, was het het eerste Afrikaanse land dat tijdens de Covid-19-pandemie in gebreke bleef. Een herstructureringsproces, via het gemeenschappelijk kader van de G20, leidde tot een akkoord met officiële bilaterale crediteuren (herschikking over meer dan 20 jaar, rente verlaagd tot 1-2,5 % en een aflossingsvrije periode van 3 jaar) en tot een akkoord met de houders van euro-obligaties in 2024. Tegelijkertijd ondersteunde de Extended Credit Facility van het IMF de macro-economische stabilisatie en structurele hervormingen en werd deze met drie maanden verlengd tot 30 januari 2026.

In 2025 zal het totale overheidstekort, ondanks een ruim primair overschot, toenemen en afwijken van de aan het begin van het jaar vastgestelde doelstelling als gevolg van een stijging van de uitzonderlijke uitgaven voor het aflossen van achterstallige betalingen voor brandstofaankopen en het landbouwprogramma, alsmede van de verschuldigde rente op geherstructureerde buitenlandse schuld. In 2026 zal het tekort naar verwachting afnemen: de belastinginkomsten zullen stijgen dankzij hogere inkomsten uit de mijnbouw, de geleidelijke afschaffing van de helft van de vrijstellingen op geïmporteerde industrieproducten, hogere accijnzen op alcoholische dranken en frisdranken, verhogingen van administratieve vergoedingen en belastingen op kapitaalbewegingen en het bezit van vuurwapens. Verbeteringen in de volksgezondheid en het onderwijs en de organisatie van de presidentsverkiezingen van 2026 zullen leiden tot een stijging van de uitgaven, die echter minder groot zal zijn dan de stijging van de inkomsten. Dit zal, in combinatie met de waardestijging van de kwacha ten opzichte van de dollar, een scherpe daling van de schuldquote tot gevolg hebben. Eind september 2025 was tweederde van de staatsschuld in handen van buitenlandse crediteuren en luidde deze in vreemde valuta: 17% bij multilaterale crediteuren, 22% bij bilaterale crediteuren (China, de Club van Parijs, Saoedi-Arabië en India) en 20% bij particuliere financiële instellingen. Er worden nog steeds onderhandelingen gevoerd met Afreximbank en TDB, wier status als bevoorrechte crediteuren door Zambia wordt betwist, aangezien de betreffende leningen tegen commerciële tarieven zijn aangegaan, die soms zeer hoog waren.

Ten slotte wordt verwacht dat de lopende rekening in 2025 weer een overschot zal vertonen en dat dit in 2026, dankzij de groei van de export, met een grotere marge zal blijven bestaan. De kapitaal- en financiële rekening is in evenwicht: de instroom van buitenlandse valuta in verband met directe buitenlandse investeringen (Canada, Australië, het Verenigd Koninkrijk, China en de VS) wordt gecompenseerd door de aflossing van euro-obligaties en andere commerciële leningen. Het overschot op de lopende rekening vertaalt zich derhalve in een toename van de deviezenreserves, die iets boven de streefwaarde van vier maanden invoer liggen.

Economische liberalisering en toenadering tot het Westen

President Hichilema, die sinds 2021 aan de macht is, zal naar verwachting de verkiezingen van augustus 2026 winnen, terwijl het Patriotic Front (centrumlinks) – de belangrijkste oppositiepartij die van 2011 tot 2021 aan de macht was – nog steeds kritiek krijgt vanwege het wanbeleid op het gebied van de overheidsfinanciën, waardoor het land tijdens de Covid-crisis in gebreke bleef. De overwinning van de regerende partij (UPND, centrumrechts) zou echter minder overweldigend kunnen zijn dan bij de vorige verkiezingen, ondanks solide economische resultaten, het vooruitzicht op een einde aan de crisis en het imago van integriteit van de president. Zijn reputatie is aangetast door willekeurige arrestaties van journalisten en tegenstanders, evenals door het gebrek aan inclusieve groei, waardoor de werkloosheid en armoede niet substantieel zijn teruggedrongen en de levensomstandigheden van de meest kwetsbare mensen in het land niet zijn verbeterd.

Hakainde Hichilema pleit voor een beleid van economische openheid dat het ondernemingsklimaat helpt verbeteren en meer directe buitenlandse investeringen aantrekt, met name in de mijnbouw-, energie- en landbouwsectoren. Deze marktgerichte houding heeft Zambia dichter bij de Europese Unie en de VS gebracht, die deze hervormingen en de schuldsanering ondersteunen. Tegelijkertijd onderhoudt het land nauwe banden met China, dat al sinds de onafhankelijkheid een langdurige partner is en een belangrijke speler speelt bij de financiering van infrastructuur en de industriële ontwikkeling.

Zambia voert een actief regionaal beleid op basis van zijn lidmaatschap van belangrijke Afrikaanse organisaties en positieve betrekkingen met zijn buurlanden. Het is lid van de Southern African Development Community (SADC), die uit 16 landen bestaat en tot doel heeft economische samenwerking, politieke stabiliteit en regionale veiligheid te bevorderen. Het land is ook lid van COMESA (Common Market for Eastern and Southern Africa), dat het vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal tussen de lidstaten bevordert, en neemt deel aan de African Continental Free Trade Area (AfCFTA), een vlaggenschipproject van de Afrikaanse Unie dat tot doel heeft een interne markt voor goederen en diensten op het hele continent tot stand te brengen. Op bilateraal niveau onderhoudt Zambia nauwe betrekkingen met de DRC op het gebied van veiligheid en mijnbouw, met Tanzania op het gebied van energie- en logistieke projecten, en met Zimbabwe, ondanks enige politieke spanning als gevolg van de toenadering van Zambia tot de VS, in tegenstelling tot de voorkeur van Zimbabwe voor Rusland. De betrekkingen met Malawi, Angola en Mozambique blijven stabiel en zijn gericht op grensoverschrijdende handel en infrastructuur.

Laatst bijgewerkt: oktober 2025