Wit-Rusland

Groei geremd door westerse sancties

Ondanks het gebrek aan uitgebreide economische gegevens zal de groei naar verwachting in 2026 en 2027 nog steeds worden afgeremd. De economie blijft zwaar worden getroffen door westerse sancties die een rem zetten op de handel, investeringen en de toegang tot buitenlandse technologieën. De Europese Unie heeft een breed pakket maatregelen tegen Wit-Rusland ingevoerd, bedoeld als straf voor zowel mensenrechtenschendingen als de steun aan de Russische agressie tegen Oekraïne. Deze maatregelen omvatten onder meer het bevriezen van tegoeden en reisverboden voor talrijke functionarissen en entiteiten die banden hebben met het regime, evenals embargo’s op wapens, onderdrukkingsmiddelen en gevoelige technologieën voor tweeërlei gebruik. Deze sancties zijn sinds 2022 aanzienlijk aangescherpt door financiële beperkingen (die banken en de toegang tot SWIFT raken), handelsbeperkingen (die belangrijke sectoren zoals potas, hout, staal en koolwaterstoffen betreffen) en beperkingen op diensten (waaronder advies, IT en engineering). Daarnaast omvatten ze vervoersverboden (lucht- en wegvervoer) en maatregelen ter voorkoming van ontduiking. Het algemene doel is om de economische middelen van het regime te verminderen, zijn industriële en militaire capaciteiten te beperken en de politieke druk op te voeren als reactie op de binnenlandse onderdrukking en de steun aan Rusland.

De economische activiteit zal in hoge mate afhankelijk blijven van Rusland, veruit de belangrijkste handelspartner van het land (70 % van de handel), financiële partner (50 % van de overheidsschuld) en energieleverancier (99 % van het gas en 90 % van de olie). Rusland zal de ontwikkeling van nieuwe industriële capaciteiten en de uitbreiding van bestaande faciliteiten in verschillende strategische productiesectoren (automobielindustrie, landbouwmachines, chemische industrie) blijven financieren en zo het door de autoriteiten uitgevoerde programma voor importvervanging ondersteunen. De verwachte vertraging van de Russische economie in 2026 en 2027 zal echter rechtstreeks wegen op de Wit-Russische groei via de export.

De particuliere consumptie (70% van het bbp) blijft de belangrijkste motor van de economische activiteit, ondersteund door een nog steeds zeer gunstige arbeidsmarkt die wordt gekenmerkt door een historisch lage werkloosheid (2,3% in maart 2026) en een sterke nominale loongroei (+12,5% op jaarbasis in april 2026), met name in de publieke sector, die een overheersend aandeel in de economie heeft. Ook de verhogingen van de pensioenen (+10% in februari 2026) zullen de koopkracht van de huishoudens blijven ondersteunen. De inflatie nam aan het begin van het jaar af (5,5% op jaarbasis in april 2026), dankzij een tragere stijging van de voedselprijzen, maar zal naar verwachting weer versnellen als gevolg van stijgende importkosten en hogere energieprijzen die voortvloeien uit het conflict in het Midden-Oosten. Om deze druk het hoofd te bieden, hebben de autoriteiten hun inflatiedoelstelling voor 2026 verhoogd naar 7%, vergeleken met 5% in 2025. Particuliere investeringen zullen ernstig worden belemmerd door zowel sterke staatsinterventie als een onaantrekkelijk ondernemingsklimaat dat wordt gekenmerkt door wijdverbreide corruptie. De kredietverstrekking zal gericht blijven en het door de regering geprefereerde neutrale monetaire beleid zal worden gehandhaafd. De directe buitenlandse investeringen zullen naar verwachting op historisch lage niveaus blijven, d.w.z. ongeveer 50 % onder de niveaus van vóór de oorlog, waardoor de productiviteitswinsten en de modernisering van het productieapparaat worden beperkt. In deze context lijkt de groeidoelstelling van de regering van 2,8 % voor 2026 moeilijk haalbaar en zal de werkelijke groei waarschijnlijk ruim onder dit niveau uitkomen.

De dubbele tekorten zullen door Rusland blijven worden gefinancierd

Het inzicht in de overheidsfinanciën is beperkt gebleven sinds de opschorting van de publicatie van officiële begrotingsdocumenten in 2022; deze zijn vervangen door sporadische en soms tegenstrijdige verklaringen van het ministerie van Financiën. Niettemin zal het begrotingstekort naar verwachting in 2026 en 2027 aanhouden. De begroting voor 2026 gaat uit van een stijging van de inkomsten met 12,4%, voornamelijk gedreven door belastingen op specifieke sectoren (voornamelijk energie en landbouw) en hogere belastingen op kansspelen, terwijl de belastingdruk voor de meeste huishoudens ongewijzigd blijft. Deze extra inkomsten zullen echter waarschijnlijk onvoldoende zijn om de hoge uitgaven aan lonen in de publieke sector, pensioenen, sociale uitkeringen en steun aan staatsbedrijven die door westerse sancties worden getroffen, te compenseren. Bovendien is er, hoewel er officieel geen significante stijging van de militaire uitgaven in de begroting is opgenomen, de veronderstelling dat de verdieping van de militaire samenwerking met Rusland wijst op het bestaan van extra uitgaven buiten de begroting om, die het tekort verder zouden kunnen vergroten.

De lopende rekening zal, net als de handelscomponent ervan, naar verwachting ook in 2026 en 2027 een tekort vertonen. De zwakte van de Wit-Russische roebel (ondanks een waardestijging sinds 2025) zal de buitenlandse handel blijven belasten. Als reactie op de westerse sancties heeft Wit-Rusland de heroriëntatie van zijn handel op Rusland versneld; Rusland neemt nu meer dan de helft van de export van het land voor zijn rekening en levert bijna driekwart van de import. Deze groeiende afhankelijkheid beperkt de diversificatie van de buitenlandse afzetmarkten en vergroot de kwetsbaarheid voor een vertraging van de Russische economische activiteit. De uitvoer van geraffineerde aardolieproducten en andere goederen, al dan niet bestemd voor Rusland, zal via Rusland blijven verlopen, terwijl de invoer van halffabricaten en energie sterk geconcentreerd zal blijven op deze partner. Ten slotte zullen, ondanks de opheffing van de Amerikaanse sancties op Wit-Russisch potas (20 % van de wereldwijde productie), logistieke beperkingen in verband met de voortzetting van de Europese sancties het potentieel voor een duurzame verbetering van de buitenlandse rekeningen blijven beperken. Het tekort op de lopende rekening wordt voornamelijk gefinancierd door de herinvestering van inkomsten uit Russische investeringen in het land. Verwacht wordt dat inspanningen om handelspartnerschappen aan te gaan in Sub-Sahara-Afrika en Zuid-Amerika om de afhankelijkheid van Rusland te verminderen, slechts beperkte resultaten zullen opleveren, gezien de logistieke kosten en de complexiteit van het ontwikkelen van nieuwe handelsroutes naar dergelijke verre bestemmingen.

Autoritair regime stevig verankerd in de invloedssfeer van Rusland

De herverkiezing van president Alexander Loekasjenko voor een zevende opeenvolgende ambtstermijn in januari 2025, met 87% van de stemmen, bevestigde de veerkracht van een regime dat sinds 1994 aan de macht is. Opnieuw werden de verkiezingen als noch vrij, noch eerlijk beschouwd in een context die gekenmerkt werd door het verbod op onafhankelijke media, de verbanning van de oppositie en de voortzetting van politieke onderdrukking. De protesten van 2020, die de grootste bedreiging voor het regime sinds de onafhankelijkheid vormden, leidden tot een blijvende verscherping van de politieke controle. Grondwetswijzigingen die de afgelopen jaren zijn aangenomen, hebben de uitvoerende bevoegdheden vergroot en stellen de president in staat om beslissende invloed op het politieke leven te blijven uitoefenen, zelfs indien hij ervoor kiest zijn ambt niet voort te zetten. Er wordt geen significante politieke liberalisering verwacht, ondanks de vrijlating van enkele honderden politieke gevangenen sinds 2025 in de nasleep van onderhandelingen met de VS. De autoriteiten zullen waarschijnlijk prioriteit blijven geven aan de stabiliteit van het regime, de controle over het maatschappelijk middenveld en het de kop indrukken van elke vorm van politieke dissidentie.

De oorlog in Oekraïne zal de geopolitieke omgeving van het land in 2026 en 2027 blijven bepalen. Zonder rechtstreeks aan de gevechten deel te nemen, zal Wit-Rusland een belangrijke strategische bondgenoot van Rusland blijven en zijn grondgebied, raffinagecapaciteit, industrie, infrastructuur en logistieke mogelijkheden ter beschikking stellen aan Moskou. De banden tussen beide landen zullen naar verwachting verder worden verdiept in het kader van de Unie van Staten, een project dat eind jaren negentig van start ging en gericht is op het versterken van de politieke, economische, militaire en regelgevende integratie. Dit project, dat lange tijd grotendeels symbolisch was, heeft sinds 2020 aan vaart gewonnen. Beide landen zullen dus doorgaan met de uitvoering van diverse integratieprogramma’s, met name op het gebied van energie, industrie, vervoer, belastingen en defensie. Het is echter waarschijnlijk dat de heer Loekasjenko elke directe militaire betrokkenheid in Oekraïne zal blijven vermijden, aangezien een dergelijke beslissing de interne spanningen zou kunnen aanwakkeren in een land waar de publieke steun voor de oorlog gering blijft. Hoewel de sinds 2025 gevoerde gesprekken tussen een Amerikaanse gezant en Loekasjenko hebben geleid tot een gerichte versoepeling van de Amerikaanse sancties in ruil voor de vrijlating van politieke gevangenen, blijven de EU-sancties van kracht, waaronder beperkingen op het gebruik van het EU-luchtruim en het wegennet. Als gevolg daarvan zullen de autoriteiten prioriteit blijven geven aan het verder uitbouwen van de betrekkingen met Rusland en andere niet-westerse partners, zoals landen in Afrika of Noord-Korea, om zowel het diplomatieke als het economische isolement te verminderen.

Laatst bijgewerkt: juni 2026