Wit-Rusland

De dynamische economische groei in 2024 zal in 2025 naar verwachting afvlakken

De groei zal in 2024 solide blijven, alvorens in 2025 af te vlakken, hoewel de economische gegevens uit Wit-Rusland schaars en onbetrouwbaar zijn. In 2024 werd de consumptie, de belangrijkste component van het bbp (73% van het bbp in 2023), met name de consumptie door huishoudens, die bijna de helft van het bbp uitmaakt, ondersteund door de aanzienlijke stijging van de reële lonen (13,3% op jaarbasis van januari tot juli 2024, na 11% in 2023), vooral in de publieke sector, die nog steeds grotendeels dominant is. De consumptie van huishoudens zal in 2025 naar verwachting afnemen naarmate de nominale lonen minder sterk stijgen. De bruto-investeringen in vaste activa (24% in 2023) zullen naar verwachting stabiel blijven. Het grootste deel van de investeringen in vaste activa zal nog steeds worden gedaan door de particuliere sector, waaronder ook overheidsbedrijven vallen waarin de staat minder dan 50% van de aandelen bezit (52% in 2023), op de voet gevolgd door de publieke sector (42%), terwijl de rest afkomstig is van directe buitenlandse investeringen, voornamelijk uit Rusland. De verdeling tussen de publieke en de particuliere sector zal relatief stabiel blijven, terwijl het aandeel van de directe buitenlandse investeringen verder zal dalen (4,5% in 2023, vergeleken met 9,2% in 2019). De handel zal een negatieve bijdrage leveren aan de groei, zowel als gevolg van de lagere vraag vanuit Rusland – veruit de belangrijkste handelspartner van het land – als door de voortdurende sancties van de Europese Unie, die voorheen de op één na grootste handelspartner van het land was en in 2021 goed was voor 20% van de goederenhandel.

De inflatie zal naar verwachting relatief stabiel blijven dankzij de voortdurende prijscontroles die de regering sinds oktober 2022 oplegt aan fabrikanten, importeurs en detailhandelaren. In het kader van dit mechanisme mogen industriële producenten hun prijzen alleen verhogen op economische gronden, een besluit dat afhankelijk is van goedkeuring door een hogere instantie. De marges van importeurs en detailhandelaren zijn aan een maximum gebonden. Desondanks blijft de inflatie hoog als gevolg van invoerbeperkingen en knelpunten in de lokale productie. De Nationale Bank van de Republiek Wit-Rusland (NBRB) heeft haar basisrente sinds juni 2023 ongewijzigd gelaten op 9,5%. Zij hoopt de dollarisering (eind juli 2024 bestond 48 % van de bankdeposito’s en 24 % van de leningen uit vreemde valuta) terug te dringen door de reserveverplichtingen van banken in vreemde valuta te verhogen. Dit blijkt echter moeilijk te zijn, gezien het risico dat aan de Wit-Russische roebel kleeft en de terughoudendheid van buitenlandse banken om deze valuta aan te houden.

Overheids- en externe rekeningen beïnvloed door Rusland en sancties

De lopende rekening zal naar verwachting in 2024 licht verbeteren, alvorens in 2025 weer te verslechteren als gevolg van de zwakte van de Wit-Russische roebel, een weerspiegeling van een zwakke Russische roebel, die de handel met Rusland onder druk zet. Als reactie op de sancties van de EU en de VS is de handel van Wit-Rusland in aanzienlijke mate omgeleid naar Rusland, dat voorheen de belangrijkste handelspartner was. Een verzwakking van de Russische economie zou het handelstekort van Wit-Rusland kunnen vergroten. Hoewel de handelsbalans in diensten naar verwachting een overschot zal blijven vertonen, wordt deze bedreigd door een verbod op doorvoerhandel, met name het spoorvervoer tussen China en Europa. Het land wordt ook zwaar getroffen door EU-sancties, met name het verbod voor Wit-Russische vrachtwagenvervoerders om het EU-grondgebied binnen te rijden en het verbod op informatietechnologiediensten. Deze twee sectoren waren goed voor tweederde van de dienstenbalans (respectievelijk 43% en 29% in 2021), en de EU was voorheen de belangrijkste handelspartner van Wit-Rusland voor diensten (31% in 2021). Daarnaast is er het effect van de uittocht van werknemers uit de IT-sector naar het buitenland (naar schatting 50% vanaf 2022), een trend die zich zal voortzetten. De primaire inkomensbalans zal een negatieve bijdrage leveren aan de lopende rekening als gevolg van de daling van de inkomsten uit grensarbeiders door de verslechterde betrekkingen met buurlanden, met name Polen. Ook lagere geldovermakingen van expats, met name uit Rusland, zullen een negatief effect hebben.

Met de hulp van Rusland heeft Wit-Rusland een plan ingevoerd om westerse importen te vervangen en zo de door sancties veroorzaakte bevoorradingsproblemen te verlichten door de binnenlandse productie te stimuleren. Rusland verleent steun in de vorm van staatsleningen tegen rentetarieven die onder het inflatiecijfer liggen, waarbij in september 2022 een eerste financiering van 1,7 miljard US$ is goedgekeurd. Er zijn verdere bilaterale onderhandelingen gaande, aangezien Wit-Rusland op zoek is naar aanvullende financiering voor dit programma. Tot nu toe zijn er 20 projecten in uitvoering, terwijl zeven andere zich nog in de onderhandelingsfase bevinden. In 2024 werden plannen voor een gemeenschappelijke energiemarkt goedgekeurd, die in januari 2025 van kracht zouden kunnen worden. Wit-Rusland zal waarschijnlijk overtollige elektriciteit naar Rusland kunnen exporteren.

De regering voorspelt een afname van het begrotingstekort in 2024, die zich in 2025 voortzet. De belastinginkomsten zullen naar verwachting met 32% stijgen. Deze stijging is het gevolg van belastinghervormingen die in januari 2024 van kracht zijn geworden, met name de verhoging van het belastingtarief op bedrijfswinsten tot 25% wanneer deze meer dan 25 miljoen BYN bedragen (voorheen 20%), en een verhoging van de inkomstenbelasting tot 25% voor inkomens boven 200.000 BYN, ter vervanging van het uniforme tarief van 13%. Deze belastingverhogingen zullen echter niet volstaan om het tekort om te buigen in een begrotingsoverschot. De uitgaven zullen worden gestimuleerd door een stijging van bijna 14% in de sociale uitgaven. De lonen in de publieke sector zullen naar verwachting met 14,7% stijgen, terwijl ook verhogingen van de sociale uitkeringen en pensioenen worden verwacht. Ook de defensie-uitgaven zullen toenemen. Bovendien zullen de hoge inflatie en de dalende olie-inkomsten zwaar op de economie drukken: niet alleen is de export van geraffineerde producten naar de EU verboden, maar de export naar Rusland vindt plaats tegen lagere prijzen.

Een regime dat weigert toe te geven en een controversiële rol in de oorlog in Oekraïne

De herverkiezing in augustus 2020 van president Alexander Loekasjenko, die sinds 1994 aan de macht is, leidde tot grote demonstraties tegen de achtergrond van beschuldigingen dat de verkiezingen niet vrij waren verlopen, dat er sprake was van verkiezingsmanipulatie en grootschalige verkiezingsfraude. De gewelddadige reactie van de autoriteiten tegen de demonstranten en politieke tegenstanders, en het opzettelijk uitlokken van een migratiecrisis via de grenzen met Polen, Litouwen en Letland om Afghaanse, Syrische en Iraakse migranten door het land te leiden, was voor de EU, de VS, het VK en Canada aanleiding om verschillende reeksen sancties op te leggen, waarvan de meest recente, in augustus 2024, gericht was tegen 28 extra personen die verantwoordelijk zijn voor interne onderdrukking en mensenrechtenschendingen in Wit-Rusland.

Naast de sancties die specifiek tegen het regime zijn gericht, worden er ook sancties opgelegd als reactie op de Wit-Russische steun aan de Russische invasie van Oekraïne, aangezien Rusland het grondgebied van Wit-Rusland kon gebruiken om zijn eerste offensief te lanceren. Deze sancties hebben ook gevolgen voor individuen en verschillende sectoren van de economie, zoals het banksysteem (uitsluiting van vijf Wit-Russische banken uit het SWIFT-systeem, verbod op transacties met de NBRB), en beperken de bilaterale handel. Als gevolg van deze sancties heeft Wit-Rusland zijn handelsbanden met Rusland, maar ook met landen in Centraal-Azië, met name Kirgizië en Kazachstan, versterkt om de sancties te omzeilen. Wit-Rusland blijft buurland Rusland steunen in zijn oorlog tegen Oekraïne. Hoewel het Wit-Russische leger niet op Oekraïens grondgebied vecht, is Wit-Rusland wel direct betrokken, hetzij via logistieke steun, hetzij door de stationering van Russische soldaten op zijn grondgebied. Half februari 2023 verklaarde de heer Loekasjenko echter dat hij zijn troepen alleen zou mobiliseren in het geval van een directe Oekraïense aanval op het Wit-Russische volk. In augustus 2024 verklaarde hij dat Rusland en Oekraïne moesten onderhandelen over een beëindiging van het conflict om te voorkomen dat het zich zou uitbreiden naar Wit-Rusland.

De parlementsverkiezingen in februari 2024 bevestigden de macht van het regime. Voor het eerst deden aanhangers van president Alexander Loekasjenko mee als de partij „Belaya Rus’“, voorheen een steunvereniging, in plaats van als onafhankelijken zoals bij eerdere verkiezingen. De partij behaalde 51 van de 110 zetels in het Huis van Afgevaardigden; de overige zetels gingen naar andere regeringsgezinde partijen en onafhankelijken. Ook bij de gemeenteraadsverkiezingen deed de presidentiële partij het goed (met 3.234 gemeenteraadsleden van de 12.000 die verkozen werden). De presidentsverkiezingen die voor 2025 op het programma staan, zullen naar verwachting leiden tot de herverkiezing van Loekasjenko voor een zevende ambtstermijn.

Laatst bijgewerkt: september 2024