China
Oezbekistan
Turkije
Europa
Azerbeidzjan
KazachstanStabiele groei, blijvend aangedreven door de export van koolwaterstoffen
De groei zal naar verwachting in 2026 doorzetten, net als in 2025. Ondanks de vertraging van de Chinese economie – veruit de belangrijkste afzetmarkt voor de export van koolwaterstoffen – zullen de relatief hoge gas- en olieprijzen de inkomsten uit het buitenland blijven ondersteunen. De niet-koolwaterstofeconomie zal profiteren van extra investeringen in de petrochemie (raffinage en meststoffenproductie) en de landbouw, met name katoen, dat voornamelijk naar Turkije wordt geëxporteerd. De katoenteelt, die plaatsvindt langs de Amu Darya-rivier – die ontspringt in het Pamir-gebergte tussen Afghanistan en Tadzjikistan en deel uitmaakt van de grens met Oezbekistan – blijft profiteren van gratis arbeidskrachten, die door de staat worden ingezet via een systeem van dwangarbeid waarbij tienduizenden mensen betrokken zijn. De economische activiteit zal ook enigszins worden ondersteund door overheidsuitgaven, met name investeringen in de snelweg Ashgabat-Türkmenabat (die het noorden en zuiden met het oosten van het land verbindt) en in de ontwikkeling van de nieuwe stad Arkadag – een prestigieus project dat in 2019 vanuit het niets van start is gegaan en nog steeds in aanbouw is, hoewel de stad ondanks haar omvang en weelderige versieringen voorlopig grotendeels onbewoond blijft.
De particuliere consumptie en de dienstensector zullen beperkt blijven door lage lonen, armoede, werkloosheid en tekorten aan essentiële goederen, die verband houden met strenge deviezencontroles. De inflatie zal weer aantrekken, aangewakkerd door de jaarlijkse stijging van ongeveer 10 % van de lonen en pensioenen in de publieke sector, en door prijsverstoringen als gevolg van de parallelle valutamarkt.
De regering streeft ernaar haar afhankelijkheid van China te verminderen via gaspijpleidingen naar Pakistan en India (het TAPI-project, waarvan de voltooiing is uitgesteld tot het einde van het decennium), en naar Europa, via een trans-Kaspische pijpleiding die door Azerbeidzjan en Turkije zou lopen. De recente ontmoeting tussen de leiders van Azerbeidzjan en Turkmenistan heeft de speculaties opnieuw aangewakkerd: het project zou van groot belang zijn voor Europa, maar blijft politiek kwetsbaar, aangezien Moskou en Teheran zich ertegen verzetten om hun rol als doorvoerland en hun aandeel in de gasmarkt te behouden. De inspanningen van de regering zijn daarom gericht op het nieuw leven inblazen van de ‘D’-pijpleiding naar China, die de leveringscapaciteit zou vergroten via ruilovereenkomsten, waarbij Turkmeens gas naar Oost-Iran wordt gestuurd, terwijl Iran verantwoordelijk is voor de levering van dat gas aan Turkije en Irak – en op de ontwikkeling van het gigantische Galkynysh-veld (400 km ten oosten van Ashgabat) en nieuwe offshore-velden in de Kaspische Zee.
Een comfortabele begrotingspositie
Het lichte begrotingsoverschot zal naar verwachting in 2025 en 2026 aanhouden. Negentig procent van de overheidsinkomsten is afkomstig uit de handel in koolwaterstoffen. De daling van de inkomsten uit koolwaterstoffen als gevolg van dalende gas- en olieprijzen zou kunnen worden gecompenseerd door inkomsten uit andere bronnen dan koolwaterstoffen. De uitgaven zullen in hetzelfde tempo stijgen, met verhogingen van de salarissen en pensioenen van ambtenaren. Sociale programma’s, zoals prijsregulering en voedselrantsoenering, zullen naar verwachting worden voortgezet. Overheidsinvesteringen zullen zich concentreren op infrastructuur en sectoren buiten de koolwaterstofsector. Ten slotte zullen er waarschijnlijk, zoals elk jaar, weer andere projecten met een lage toegevoegde waarde worden aangekondigd, zoals de vele standbeelden van de leider, van zijn favoriete dieren en van nationale figuren. De schuld van Turkmenistan zal stabiel blijven en het zeer geringe bedrag ervan is volledig in handen van binnenlandse crediteuren.
Het overschot op de lopende rekening zal naar verwachting in 2026 verder afnemen. De invoer zal sneller groeien dan de uitvoer: voor openbare werken zijn bouwmaterialen uit het buitenland nodig en de hogere salarissen van ambtenaren stimuleren de vraag naar consumptiegoederen, hoewel de toegang tot deze goederen moeilijk blijft vanwege deviezenbeperkingen. De dienstenbalans zou de komende jaren kunnen verbeteren dankzij de ontwikkeling van het toerisme, dat naar verwachting een impuls zal krijgen door vereenvoudigde inreisprocedures en de invoering van een elektronisch visum. Het toeristisch potentieel is echter lager dan dat van buurland Oezbekistan, dat over aantrekkelijkere historische bezienswaardigheden beschikt. De meeste directe buitenlandse investeringen (DBI) zijn afkomstig uit China, met name in het kader van het Belt and Road-initiatief, maar het aandeel ervan in het bbp is relatief laag. DBI dragen bij aan het onderhoud van de gasleidingen naar China en de exploitatie van het Galkynysh-veld. Turkmenistan profiteert niet van multilaterale hulp- of investeringsprogramma’s. Het overschot op de lopende rekening vertaalt zich in aanzienlijke deviezenreserves die gelijk staan aan 19 maanden invoer.
Een van de vele autoritaire regimes in Centraal-Azië
Turkmenistan is officieel een presidentiële republiek, maar is in de praktijk al sinds het verkrijgen van onafhankelijkheid in 1991 een autoritair regime. De dynastieke machtsoverdracht vond plaats in 2022 met de verkiezing van Serdar Berdimuhamedov tot president, terwijl zijn vader, Gurbanguly, het voormalige staatshoofd, beslissende invloed behoudt als voorzitter van de Eerste Kamer van het parlement, waar de werkelijke macht is geconcentreerd. Het meerpartijenstelsel, dat in 2012 werd toegestaan, heeft de opkomst van een echte oppositie niet mogelijk gemaakt en het politieke leven wordt streng gecontroleerd. De burgerlijke vrijheden zijn beperkt, de media staan onder toezicht en het maatschappelijk middenveld wordt de mond gesnoerd. De persoonlijkheidscultus, die alomtegenwoordig is in de officiële communicatie, versterkt de legitimiteit van de leiders en gaat gepaard met monumentale bouwprojecten, die vaak haaks staan op een sociaal-economische situatie die wordt gekenmerkt door verborgen tekorten, werkloosheid en dalende geboortecijfers.
Op het internationale toneel houdt Turkmenistan vast aan zijn in 1995 afgekondigde en door de VN erkende neutraliteitsdoctrine, terwijl het zijn economische en politieke banden met China, zijn belangrijkste handels- en financiële partner, versterkt. Leiders ontmoeten elkaar regelmatig tijdens regionale diplomatieke topontmoetingen, in het kader van het Belt and Road-initiatief en, in september 2025, tijdens de SCO-top, hoewel Turkmenistan geen lid is. Het land is sinds 2022 ook lid van de Organisatie van Turkse Staten, wat een toenadering tot Turkije en een relatieve afstandneming van Rusland markeert. Turkmenistan is tevens lid van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking.
Het land werkt voorzichtig samen met zijn directe buurlanden. In het zuiden is Afghanistan de grootste zorg: de stabiliteit van het Taliban-regime zal bepalend zijn voor de toekomst van het TAPI-gaspijpleidingproject en de toegang tot waterbronnen in de Amu Darya. De betrekkingen met Iran zijn ambivalent en schommelen tussen incidentele samenwerking op energiegebied en terugkerende spanningen over de afwikkeling van gasschulden. De betrekkingen met Oezbekistan zijn verbeterd sinds de regionale openstelling van Tasjkent, met name op het gebied van handel en waterverdeling. Ten slotte blijven de betrekkingen met Kazachstan stabiel en richten deze zich op samenwerking in de Kaspische Zee en pijpleidingen naar China.