Tanzania (Verenigde Republiek)

Sterke groei dankzij export en investeringen

De groei zal in 2026 sterk blijven, aangedreven door de goudexport en investeringen. Naar verwachting zullen nieuwe mijnen tussen eind 2026 en 2028 met de productie beginnen. Deze zijn verspreid over het hele land; de mijnbouweconomie van Tanzania is uniek omdat deze steunt op een uitgebreid netwerk van kleine mijnen en profiteert van rijke en diverse minerale hulpbronnen. Hoewel goud 80% van de mijnbouw uitmaakt, gevolgd door steenkool (6%) dat wordt verbruikt voor de elektriciteitsproductie of wordt geëxporteerd, worden er nu ook aanzienlijke afzettingen van grafiet, koper, nikkel, lithium en kobalt geëxploiteerd, zoals de grafietmijnen in Nachu en Ruangwa (zuidoosten). Deze projecten, die zeer aantrekkelijk zijn voor buitenlandse investeerders (Australië, Canada en het Verenigd Koninkrijk), worden door de regering ondersteund door de vereenvoudiging van de afgifte van mijnbouwvergunningen (2024), vrijstelling van douanerechten op apparatuur en een ruim budget voor het Ministerie van Mineralen. In ruil daarvoor ontvangt de staat een gratis en niet-overdraagbaar aandeel van 16% in elke onderneming die een vergunning bezit; deze onderneming moet bovendien een deel van haar productie reserveren voor lokale verwerkende industrieën.

Om het transport van deze grondstoffen te vergemakkelijken, meer investeerders aan te trekken en zijn rol als regionaal knooppunt te versterken, breidt Tanzania zijn spoorweginfrastructuur uit in de richting van Burundi (SGR-project), Zambia (met de renovatie van TAZARA) en binnen het land, van Dar es Salaam naar Mwanza (in het noorden, aan de oevers van het Victoriameer) en Kigoma (in het westen, aan de oevers van het Tanganyikameer), de wegeninfrastructuur met de 600 km lange snelweg Tanga–Arusha–Musoma die de haven van Tanga (noordoosten) met het Victoriameer (noordwesten) verbindt, havens, met de haven van Bagamoyo, die de grootste van Oost-Afrika zal worden, gefinancierd door China (80%) en Oman (20%), en de modernisering van de havens van Zanzibar (een semi-autonome eilandengroep) en Dar es Salaam (aanleg van twee nieuwe kades), en energie na de aankondiging begin 2025 van een ambitieus vijfjarenplan om het elektriciteitsnet uit te breiden en zonne-, wind- en waterkrachtcentrales te ontwikkelen – een plan dat wordt gefinancierd door de regering en voor een derde door multilaterale partners en ontwikkelingsbanken. Ten slotte zou de Oost-Afrikaanse ruwe-oliepijpleiding, gefinancierd door Total Energies (62%), de nationale energiebedrijven van Tanzania en Oeganda (30%) en CNOOC (8%, China), in 2026 voltooid kunnen zijn na bijna 10 jaar werk.

Ten slotte zal de particuliere consumptie bescheiden groeien, in lijn met de ontwikkeling van het toerisme en een lichte verbetering van de landbouwopbrengsten (koffie, tabak, cashewnoten, enz.), mogelijk gemaakt door een toegenomen gebruik van meststoffen, ondanks klimaatrisico’s en stijgende voedselinflatie – factoren die de toename van de koopkracht van huishoudens beperken. De basisrente zou de komende maanden licht kunnen worden verlaagd als de brandstofprijzen blijven dalen, maar zal zeker boven de 5% blijven om de inflatie onder controle te houden.

Handhaving van de begrotingsstabiliteit en vergroting van de aantrekkelijkheid voor directe buitenlandse investeringen

Het begrotingsjaar 2025 (1 juli 2024 – 30 juni 2025) eindigde met een groter dan verwacht overheidstekort, dat echter gematigd blijft. In februari 2025 werd een wetswijziging aangenomen om de uitgaven voor onderwijs, aanpassing aan klimaatverandering en gezondheidszorg – die zwaar waren getroffen door het aflopen van het Amerikaanse hulpprogramma (USAID) – te verhogen en achterstallige betalingen in verband met de aanleg van infrastructuur te vereffenen. De uitgaven bleven in maart echter stijgen, als gevolg van de versnelling van investeringsprojecten. De doelstellingen van het Extended Credit Facility-programma van het IMF zijn dienovereenkomstig naar beneden bijgesteld. Dankzij de effectieve uitvoering van structurele hervormingen (verhoogde transparantie in het monetaire beleid en de overheidsuitgaven, vermindering van achterstallige betalingen) is het programma met nog eens zes maanden verlengd en zal het naar verwachting in mei 2026 aflopen.

Het tekort zal naar verwachting in het begrotingsjaar 2026 licht afnemen. De uitgaven zullen blijven stijgen als gevolg van loonsverhogingen voor ambtenaren, hogere kosten voor schuldendienst, de organisatie van presidentsverkiezingen (oktober 2025) en overheidsinvesteringen in energie, logistiek en sportinfrastructuur – waaronder het Arusha-stadion (noordoosten) waar de Afrika Cup 2027 zal plaatsvinden. Dit zou worden gecompenseerd door hogere inkomsten uit vennootschapsbelasting, de uitbreiding van de btw-grondslag naar onlineaankopen, verhoogde invoerrechten op meubilair, ijs en e-sigaretten, en de uitvoer van multiplex, evenals de invoering van een toeristenbelasting. De schuldquote zal daarom naar verwachting op een gematigd niveau blijven. 85 procent van de Tanzaniaanse schuld is in handen van binnenlandse (40%) of multilaterale (45%) crediteuren tegen concessionele tarieven. De rest is in handen van buitenlandse overheidsbanken die gespecialiseerd zijn in exportondersteuning (China, India en Zuid-Korea).

Het tekort op de lopende rekening zal naar verwachting in 2026 gematigd blijven, waarbij de export en import – waarvan een aanzienlijk deel toe te schrijven is aan bouwprojecten – in hetzelfde tempo groeien. Dit tekort wordt gefinancierd door overschotten op de kapitaalrekening, gegenereerd door subsidies voor investeringsprojecten van multilaterale instellingen (het IMF en de Wereldbank), en op de financiële rekening, die een groeiend volume aan directe buitenlandse investeringen (FDI) en projectleningen laat zien. De deviezenreserves zullen stabiel blijven, net onder vier maanden invoer. In het kader van het stelsel van zwevende wisselkoersen voor de shilling zou de centrale bank opnieuw kunnen ingrijpen om de volatiliteit te beteugelen en een waardevermindering van de munt te voorkomen.

De herverkiezing van Samia Suluhu op 29 oktober 2025 wakkert de ontevredenheid aan

Het overlijden van president Magufuli in 2021, het jaar na zijn omstreden herverkiezing, bracht zijn vicepresident, Samia Suluhu, aan de macht. Hoewel de president aanvankelijk werd gezien als voorstander van grotere democratische openheid – met name door de heropening van door haar voorganger verboden mediakanalen en de opheffing van het verbod op politieke bijeenkomsten voor oppositiepartijen – keerde zij uiteindelijk terug naar politieke censuur en het misbruik van het rechtssysteem om de oppositie het zwijgen op te leggen, zoals in het geval van Tundu Lissu, de belangrijkste oppositieleider die in februari 2025 wegens verraad werd gevangengezet en de doodstraf boven het hoofd hangt. De herverkiezing van president Suluhu in oktober 2025 (met 97,66 % van de stemmen) was een uitgemaakte zaak, maar werd gevolgd door gewelddadige confrontaties tussen de politie en demonstranten, waarbij honderden burgers omkwamen. Dit luidt de voortzetting in van de ononderbroken reeks verkiezingsoverwinningen voor de Revolutionaire Partij (Chama cha Mapinduzi, CCM) sinds de invoering van een meerpartijenstelsel in 1992.

Hoewel Tanzania goede betrekkingen onderhoudt met het Westen – met name met zijn partners in het Gemenebest, waarbij Canada en Australië belangrijke partners zijn in de mijnbouwsector – is het land meer op Azië gericht. De banden met China zijn sinds de onafhankelijkheid in 1964 van oudsher hecht, zowel op diplomatiek als op economisch vlak: Peking financiert grote projecten zoals de modernisering van de TAZARA-spoorlijn, de aanleg van de haven van Bagamoyo, waterkrachtcentrales en wegeninfrastructuur. India – waarmee in 2023 een overeenkomst inzake militaire samenwerking werd ondertekend – en de VAE zijn eveneens belangrijke partners: zij zijn de belangrijkste afzetmarkten voor de Tanzaniaanse export en grote investeerders, met name in de uitbreiding van de haven van Dar es Salaam. Ten slotte heeft Tanzania onlangs toenadering gezocht tot Rusland, dat investeert in de winning en verwerking van uranium. De bouw van de eerste fabriek voor dit doel zal naar verwachting in 2026 van start gaan.

Vanuit regionaal perspectief streeft Tanzania ernaar zijn rol als knooppunt voor alle landen in Zuidoost-Afrika te versterken. Het is een van de oprichters van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap, een vrijhandelszone voor goederen, personen en kapitaal, die de economische en politieke integratie tussen haar acht leden bevordert. Dit streven naar openheid wordt echter getemperd door het verbod voor buitenlanders om kleine bedrijven te exploiteren in 15 sectoren, dat eind juli 2025 van kracht is geworden. Tanzania maakt ook deel uit van de Southern African Development Community (SADC), die 16 landen verenigt en tot doel heeft economische samenwerking, politieke stabiliteit en regionale veiligheid te bevorderen. In dit kader heeft het land militaire interventies uitgevoerd ter ondersteuning van de Congolese regering tegen de M23-groep en werkt het nauw samen met de Mozambikaanse regering in het kader van een bilaterale overeenkomst inzake veiligheid in de grensprovincie Cabo Delgado. De door land omgeven buurlanden Oeganda, Rwanda, Burundi, Zambia en Malawi maken gebruik van de haven van Dar es Salaam, hoewel de haven van Mombasa in Kenia nog steeds de belangrijkste toegangspoort van de regio is.

Laatst bijgewerkt: oktober 2025 oktober 2025