Nederland

Stabiele maar afnemende bbp-groei, ondersteund door solide fundamentele factoren en overheidsinvesteringen

De economische vooruitzichten voor Nederland in 2026 en 2027 zullen naar verwachting gematigder zijn, nadat het land sinds de pandemie over het algemeen beter presteerde dan zijn Europese tegenhangers. De particuliere consumptie, die een belangrijke motor van de groei is geweest – met een reële consumptiegroei van ongeveer 1,7% in 2025 – lijkt aan kracht in te boeten. Een geleidelijke stijging van de werkloosheid – die naar verwachting weliswaar op een beheersbaar niveau zal blijven in vergelijking met het verleden – in combinatie met een vertraging van de werkgelegenheidsgroei, zal waarschijnlijk het consumentenvertrouwen onder druk zetten. Deze ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, in combinatie met hernieuwde prijsdruk, zullen naar verwachting de reële koopkracht uithollen en het consumentenvertrouwen temperen. Ook hogere rentetarieven zullen de discretionaire bestedingen waarschijnlijk steeds meer beperken, met name voor rentegevoelige uitgavenposten. Overheidsmaatregelen ter ondersteuning van de inkomens van huishoudens zouden deze tegenwind gedeeltelijk moeten temperen, terwijl stijgende overheidsuitgaven en aanhoudende investeringen – met name op het gebied van defensie – voor enig tegenwicht zullen zorgen. Niettemin zal de totale groei van de binnenlandse vraag naar verwachting afvlakken.

De vooruitzichten voor particuliere investeringen worden eveneens vertroebeld door een onzekerder economisch klimaat. Hogere energieprijzen, gestegen financieringskosten en een geleidelijke afname van de bedrijfswinsten die de afgelopen jaren is waargenomen, zullen naar verwachting druk uitoefenen op beslissingen over particuliere investeringen. Naarmate de kostendruk toeneemt, zullen de marges van bedrijven waarschijnlijk opnieuw onder druk komen te staan, wat zal bijdragen aan een stijging van het aantal insolventies, nadat deze in 2025 weer op het niveau van vóór de pandemie waren gekomen. Deze verslechtering zal naar verwachting niet in alle sectoren even sterk zijn; de gevolgen zullen vooral merkbaar zijn in kwetsbaardere segmenten die sterk gevoelig zijn voor renteschommelingen en stijgende input- en energiekosten. De bouwsector springt in dit opzicht in het oog. Hoewel civieltechnische activiteiten en overheidsinvesteringen – met name in de uitbreiding van het elektriciteitsnet en andere infrastructuur in verband met de energietransitie – voor enige buffer zouden moeten zorgen, blijft de sector kampen met hoge materiaal- en arbeidskosten, een zwakkere vraag en de negatieve effecten van hogere rentetarieven op zowel projectfinanciering als de betaalbaarheid van woningen. Als gevolg hiervan zullen de omstandigheden in de bouwsector waarschijnlijk tot en met 2026 en tot in 2027 uitdagend blijven.

De externe omgeving biedt slechts beperkte extra ondersteuning voor de groei. De handelsvooruitzichten voor 2026 en 2027 blijven uitdagend, aangezien de groei van de Europese en mondiale handel wordt geremd door een bredere economische vertraging. Bovendien zal het geleidelijke effect van de Amerikaanse invoerheffingen naar verwachting druk uitoefenen op de internationale handelsstromen, ook al is Nederland hier minder direct aan blootgesteld dan sommige andere zeer open Europese economieën. Ondanks deze tegenwind zullen de exportprestaties naar verwachting blijven profiteren van de sterke positie van Nederland in sectoren met een hoge toegevoegde waarde. Met name de robuuste vraag naar IT-apparatuur en de diepgaande integratie van het land in mondiale waardeketens op het gebied van halfgeleiders en kunstmatige intelligentie zullen naar verwachting belangrijke bronnen van veerkracht blijven. Deze sectoren zouden de zwakkere prestaties in meer conjunctuurgevoelige handelsgebieden moeten helpen compenseren, waardoor de export op middellange termijn een bescheiden maar stabiliserende bijdrage aan de groei kan leveren.

Het overheidstekort zal opnieuw toenemen, maar binnen de Maastricht-drempels blijven

Het overheidstekort zal naar verwachting op middellange termijn op een hoog niveau blijven. Na een verdere toename in 2024 en een piek in 2025 – het hoogste niveau in meer dan tien jaar, buiten de pandemie om – zal het begrotingssaldo in 2026 opnieuw verslechteren, om vervolgens in 2027 enigszins af te nemen. Ondanks dit verloop wordt Nederland nog steeds beschouwd als begrotingsdisciplinair, waarbij zowel het tekort als de overheidsschuld binnen de Maastricht-drempels blijven. De tijdelijke toename in 2026 is het gevolg van een combinatie van structureel lagere inkomsten als gevolg van belastingverlagingen gericht op huishoudens met lagere inkomens en geleidelijk stijgende uitgaven. De overheidsuitgaven zullen naar verwachting gedurende de prognoseperiode blijven stijgen, aangedreven door aanhoudende uitgaven voor defensie en gestaag stijgende kosten voor sociale zekerheid en gezondheidszorg. Naarmate sommige tijdelijke druk afneemt en maatregelen aan de inkomstenzijde effect sorteren, zou de begrotingsconsolidatie in 2027 moeten hervatten, zij het in een geleidelijk tempo.

Het Nederlandse overschot op de lopende rekening zal naar verwachting zowel in 2026 als in 2027 verder toenemen. Hoewel het overschot op de lopende rekening in 2025 licht afnam, bedroeg het ongeveer 8 % van het bbp – ondersteund door een overschot op de goederenhandel en een sterker overschot op de diensten – en de externe positie zal op middellange termijn solide blijven. Hoewel het primaire inkomenssaldo de afgelopen jaren was verzwakt als gevolg van het hoge renteklimaat, zullen lagere financieringskosten naar verwachting bijdragen aan een geleidelijke verbetering van deze component. Hoewel er onzekerheid blijft bestaan over de mogelijke impact van hernieuwde Amerikaanse handelsbeperkingen op de goederenexport, zal dit waarschijnlijk gedeeltelijk worden gecompenseerd door verbeterende primaire inkomstenstromen. Als gevolg hiervan zal het overschot op de lopende rekening naar verwachting licht maar aanhoudend toenemen in de periode 2026–27, wat de sterke externe positie van Nederland versterkt.

Nieuwe centrumcoalitie op wankele grond in Nederland

De algemene verkiezingen van oktober 2025 leverden een gefragmenteerd resultaat op, waarbij de centristische, sociaal-liberale D66 met 17% van de stemmen als grootste partij uit de bus kwam, nipt voor de extreemrechtse Partij voor de Vrijheid (PVV) onder leiding van Geert Wilders. De verkiezingen werden uitgeschreven nadat de vorige regering medio 2025 was gevallen als gevolg van meningsverschillen over het asielbeleid. Na langdurige onderhandelingen vormde D66 in januari 2026 een minderheidscoalitieregering samen met de conservatief-liberale VVD en het christendemocratische CDA, waarmee de partij 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer veiligstelde; voor de meeste wetgeving is externe steun nodig – een relatief ongebruikelijke regeling in het Nederlandse politieke systeem. De daaruit voortvloeiende coalitie wordt over het algemeen gekenmerkt als centrum tot centrumrechts.

De regering heeft zich ertoe verbonden een voorzichtig begrotingsbeleid te voeren, maar de beleidsprioriteiten wijzen op een geleidelijke stijging van de overheidsuitgaven. Met name de investeringen in defensie en huisvesting zullen naar verwachting stijgen, naast inspanningen om de landbouwsector te hervormen, waaronder mogelijke uitkoopregelingen voor boerenbedrijven. Om deze initiatieven te helpen financieren, heeft de coalitie plannen aangekondigd om de belastingen te verhogen, waaronder hogere heffingen op zowel het inkomen van particulieren als van bedrijven, terwijl tegelijkertijd bezuinigingen op de uitgaven voor gezondheidszorg en sociale zekerheid worden gesignaleerd (voornamelijk door hogere eigen bijdragen). Recente aankondigingen van aanvullende steunmaatregelen op energiegebied – ter waarde van ongeveer 1 miljard euro – als reactie op verstoringen in verband met de hogere energieprijzen als gevolg van de escalatie van het conflict tussen Iran, de VS en Israël, onderstrepen het voornemen van de regering om voldoende begrotingsruimte te behouden om indien nodig op crises te kunnen reageren.

Als minderheidsregering kampt de coalitie met aanzienlijke politieke beperkingen. De noodzaak om ad-hoc meerderheden in het parlement te verkrijgen van oppositiepartijen zal de goedkeuring van belangrijke wetgeving naar verwachting bemoeilijken, met name bij politiek gevoelige maatregelen zoals bezuinigingen en structurele hervormingen. Er blijft dan ook onzekerheid bestaan of de regering tegen het najaar van 2026 voldoende steun zal kunnen vergaren om haar volledige beleidsagenda uit te voeren. Deze beperkingen zullen waarschijnlijk het tempo en de reikwijdte van de hervormingen gedurende de prognoseperiode beperken. De volgende algemene verkiezingen staan gepland voor uiterlijk 2030, wat erop wijst dat politieke versnippering de komende jaren een structureel kenmerk van het Nederlandse politieke landschap zal blijven.

Betaling

In Nederland zijn bankoverschrijvingen veruit de meest gangbare betaalmethode voor zowel binnenlandse als exportgerichte business-to-business-transacties. Alle Nederlandse banken zijn aangesloten op het elektronische SWIFT-netwerk, dat zorgt voor een goedkope, flexibele en snelle verwerking van internationale betalingen. Ook automatische incasso en diverse gecentraliseerde lokale incassosystemen worden op grote schaal gebruikt. Onlineverkoop wordt steeds populairder en de meeste bedrijven maken tegenwoordig gebruik van digitale banksoftware. Contante betalingen verdwijnen geleidelijk en andere betaalmethoden, zoals cheques en wissels, worden nog maar zelden gebruikt.

Incasso

Minimale fase

Een incassoprocedure begint en eindigt doorgaans met het versturen van een (soms aangetekende) incassobrief aan de debiteur. Het versturen van brieven (uitsluitend) per e-mail wordt steeds gebruikelijker. Naast het hoofdsombedrag bevat de incassobrief doorgaans ook een vordering tot betaling van opgebouwde rente en buitengerechtelijke kosten. Indien de rentetarieven en/of kosten niet contractueel zijn overeengekomen, regelt het Nederlandse recht de grenzen voor beide. Indien minnelijke maatregelen, waaronder telefonische herinneringen en eventueel een bezoek aan de debiteur, niet tot volledige betaling leiden, kan de crediteur gerechtelijke stappen ondernemen, in overeenstemming met het Nederlandse burgerlijk recht.

JURIDISCHE PROCEDURE

Versnelde procedures

In spoedeisende gevallen kunnen vorderingen worden ingediend via een versnelde procedure (kort geding). Deze procedure lijkt op die van de reguliere civiele rechtbank, maar als de rechter (onder leiding van de president van de rechtbank) overtuigd is van de argumenten van de eiser, doet hij binnen zeer korte tijd uitspraak – doorgaans binnen twee tot vier weken. Tijdens deze enigszins vereenvoudigde procedure doet de rechter vaak een voorlopige uitspraak in dringende zaken. Indien de partijen na deze voorlopige uitspraak geen definitieve schikking bereiken over alle kwesties, moeten zij vervolgens een definitieve uitspraak verkrijgen in een „reguliere“ civiele procedure (bodemprocedure).

De versnelde procedure in Nederland verschilt van de (Europese) betalingsbevelprocedure die in veel andere Europese landen wordt toegepast. Hierbij is altijd de bijstand van een advocaat vereist en moeten alle partijen persoonlijk voor de rechter verschijnen. Aangezien dit de versnelde procedure vrij duur maakt, wordt er in reguliere incassozaken niet vaak gebruik van gemaakt.

Gewone procedure

De reguliere civiele procedure, die plaatsvindt bij een van de elf rechtbanken, is de meest gebruikte rechtsweg. Vorderingen van € 25.000 of minder worden behandeld door een kantonrechter van de rechtbank, terwijl vorderingen van meer dan € 25.000 worden voorgelegd aan de civiele afdeling. Het belangrijkste verschil in de civielrechtelijke afdeling is dat zowel de eiser als de schuldenaar door een advocaat moeten worden vertegenwoordigd, terwijl het in de kantonrechtbank de partijen is toegestaan hun eigen zaak te bepleiten. Beide soorten procedures beginnen met het betekenen van een dagvaarding aan de schuldenaar door een gerechtsdeurwaarder. In veel gevallen betwisten schuldenaren de vordering niet of verschijnen ze niet voor de rechtbank. Dit leidt tot een verstekvonnis, dat doorgaans binnen zes tot acht weken wordt uitgesproken. Als de schuldenaar wel voor de rechtbank verschijnt, stelt de rechter een datum vast waarop hij of zijn advocaat een schriftelijk verweerschrift (conclusie van antwoord) moet indienen. Wanneer schuldenaren echter voor een kantonrechter verschijnen, kunnen zij zichzelf vertegenwoordigen en hun zaak mondeling bepleiten. Na de eerste pleidooien is het gebruikelijk dat de rechter persoonlijke verschijningen van beide partijen plant om meer informatie te verkrijgen en te bekijken of een schikking mogelijk is (comparitie van partijen). Zo niet, dan kan de rechtbank ofwel onmiddellijk uitspraak doen, ofwel, in complexere zaken, de eiser de gelegenheid geven om een repliek (conclusie van repliek) in te dienen. De verweerder kan vervolgens reageren met een dupliek (conclusie van dupliek). Deze procedure duurt gemiddeld zes tot twaalf maanden.

Liquidatieprocedure

Een derde en vaak effectieve procedure om betalingen te innen, is het indienen van een verzoek tot faillietverklaring bij de rechtbank. Dit verzoek moet door een advocaat worden ingediend en de verzoeker moet bewijs overleggen van een betalingsachterstand op een onbetwiste schuld en van het bestaan van ten minste één andere schuldeiser met een onbetwiste vordering van welke aard dan ook (bijvoorbeeld een handelsschuld, achterstallige alimentatie of belastingen). De schuldenaar wordt vervolgens formeel door een deurwaarder in kennis gesteld van het feit dat er een faillissementsverzoek is ingediend. Om faillissement te voorkomen, kan de schuldenaar ervoor kiezen om voor de rechtbank te verschijnen om de vordering (of het feit dat er andere schuldeisers zijn) te betwisten of een minnelijke schikking voor te stellen. Aangezien de meeste schuldenaren proberen tot een schikking te komen, wordt deze procedure vaak vóór de datum van de zitting geannuleerd. Anders, en indien er voldoende bewijs is, wordt de schuldenaar failliet verklaard. Bij ongeveer 95% van alle faillissementen ontvangen niet-bevoorrechte schuldeisers geen enkele betaling.

Eigendomsvoorbehoud en recht van terugvordering

Naast het instellen van een rechtsvordering of het inroepen van het eigendomsvoorbehoud (indien overeengekomen), kunnen verkopers van goederen vaak hun recht van reclame uitoefenen voor onbetaalde goederen. Dit houdt in dat de schuldenaar een aangetekende brief wordt gestuurd waarin dit recht wordt ingeroepen. De overeenkomst wordt daarmee beëindigd en volgens de wet keert de eigendom van de goederen terug naar de schuldeiser. Voor deze rechtsvordering is het echter wel vereist dat de goederen zich in hun oorspronkelijke staat bevinden. De aangetekende brief moet worden verzonden binnen 6 weken nadat de vordering opeisbaar is geworden en binnen 60 dagen na levering van de goederen. 

Tenuitvoerlegging van een rechterlijke uitspraak

Als een debiteur niet vrijwillig aan een rechterlijke uitspraak voldoet, kan de schuldeiser maatregelen nemen om de uitspraak van de rechter ten uitvoer te leggen. Aangezien de meeste rechterlijke uitspraken onmiddellijk van kracht worden, hoeven schuldeisers niet te wachten tot de beroepstermijn van drie maanden is verstreken. De executiewetgeving bevat wettelijke regels inzake dwangmaatregelen en de wijze waarop deze maatregelen kunnen worden toegepast. In Nederland zijn alleen gerechtsdeurwaarders bevoegd om executiemaatregelen te nemen en worden zij door de schuldeiser ingeschakeld. Er moet aan twee voorwaarden worden voldaan voordat dwangmaatregelen kunnen worden genomen. De gerechtsdeurwaarder moet in het bezit zijn van een executoriale titel (een origineel en uitvoerbaar vonnis) en de partij tegen wie de executie wordt gevoerd, moet vooraf officieel in kennis zijn gesteld van de executoriale titel.

Rechterlijke beslissingen van andere EU-landen vallen onder specifieke tenuitvoerleggingsmechanismen, waaronder het EU-betalingsbevel en de Europese procedure voor geringe vorderingen. Beslissingen van niet-EU-landen kunnen op basis van wederkerigheid worden erkend en ten uitvoer gelegd, mits het land van herkomst deel uitmaakt van een bilaterale of multilaterale overeenkomst met Nederland. Bij gebrek aan een dergelijke overeenkomst kan een exequaturprocedure worden gevoerd bij de Nederlandse rechtbanken. 

Insolventieprocedures

HERSTRUCTURERINGSPROCEDURES

Bij de herstructurering van bedrijfsschulden wordt gebruikgemaakt van de surseance van betaling. De schuldenaar krijgt tijdelijk uitstel van betaling van zijn schuldeisers, zodat hij zijn bedrijf kan reorganiseren, de bedrijfsvoering kan voortzetten en uiteindelijk aan de vorderingen van zijn schuldeisers kan voldoen, dit alles onder toezicht van een door de rechtbank aangestelde bewindvoerder. Er wordt een plan voorgesteld dat moet worden goedgekeurd door tweederde van de schuldeisers die driekwart van de totale uitstaande schuld vertegenwoordigen.

FAILLISSEMENTSPROCEDURES

Het vermogen van de schuldenaar wordt geliquideerd door de door de rechtbank aangestelde curator. Deze procedure gaat van start wanneer de schuldenaar zijn betalingen heeft gestaakt en de rechtbank de schuldenaar failliet heeft verklaard. Als een schuldeiser verzoekt om de schuldenaar failliet te verklaren, moeten er ten minste twee schuldeisers zijn met achterstallige vorderingen. Wanneer de schuldenaar echter zelf om liquidatie verzoekt, is het niet verplicht om het bestaan van andere schuldeisers aan te tonen.

De curator stelt een lijst van schuldeisers op, het vermogen van de schuldenaar wordt geveild en de opbrengst wordt vervolgens onder de schuldeisers verdeeld.

Laatst bijgewerkt: mei 2026