Marokko

Gunstige groeivooruitzichten ondanks een zwakkere buitenlandse vraag

De Marokkaanse economie presteerde goed in 2025, ondanks een volatiele mondiale economische omgeving. De landbouw (9% van het bbp en 27% van de werkgelegenheid in 2024) begon zich te herstellen na drie opeenvolgende jaren van slechte oogsten als gevolg van droogte, hoewel de productievolumes ongeveer 10% onder het niveau van 2021 bleven. De winningsindustrie (fosfaten), de automobielsector, de bouw en de dienstensector (detailhandel, toerisme, financiële sector) bleven robuuste groeimotoren, ondersteund door investeringsstromen (zowel binnenlands als buitenlands) in deze sectoren.

Het groeitempo zou in 2026 grotendeels gelijk moeten blijven. Tenzij er sprake is van extreme weersomstandigheden, zou de landbouw een ondersteunende rol moeten blijven spelen, aangezien de oogsten zullen profiteren van verbeterde regenval in de tweede helft van 2025. De bouwsector zal een sterke groeimotor zijn, aangezien de voorbereidingen voor het WK voetbal 2030 de investeringen in infrastructuur zullen stimuleren, zoals de nieuwe terminal op de luchthaven Mohamed V in Casablanca (een investering van naar verwachting 1 miljard USD), de uitbreiding van de hogesnelheidslijn Tanger-Kenitra naar Marrakesh en het Hassan II-stadion (490 miljoen USD), dat het grootste voetbalstadion ter wereld zal worden. Bovendien willen de autoriteiten de economische activiteit in de zuidelijke provincies stimuleren door middel van investeringen in economische zones en logistieke knooppunten (El Argoub, El Guerguerat, Dakhla). Investeringen in energie (met name hernieuwbare energie) en water (dammen) zullen eveneens worden voortgezet als onderdeel van de inspanningen om energiezelfvoorziening te bereiken. De groei in de verwerkende industrie zal waarschijnlijk afnemen, voornamelijk als gevolg van de zwakke vraag naar auto’s in Europa, die de productie- en exportvolumes zal beïnvloeden. Ook de activiteit in de textiel- en kledingindustrie zal matig blijven als gevolg van de zwakke buitenlandse vraag. De dienstensector blijft de belangrijkste groeimotor. Het aantal toeristen, dat in 2025 al een recordhoogte van 19,8 miljoen bezoekers bereikte (+14% j-o-j), zal naar verwachting blijven stijgen, zij het in een langzamer tempo. De financiële dienstverlening zal bloeiend blijven, gezien de toenemende aantrekkingskracht van Marokko als financieel knooppunt (via de Casablanca Finance City) en de aanwezigheid van grote Marokkaanse banken in West- en Centraal-Afrika. Aan de vraagzijde zullen investeringen de belangrijkste motor blijven, waarbij de publieke sector zich richt op infrastructuur en de particuliere sector zich richt op goed presterende industrieën en diensten. Ook de consumptie zal solide blijven, ondersteund door loonstijgingen en een lage, stabiele inflatie. De inflatie zal onder de 2 % blijven en de verwachtingen zijn goed verankerd, zodat de centrale bank (Bank al-Maghrib) waarschijnlijk haar huidige monetaire beleid zal handhaven. De centrale bank heeft de basisrente sinds maart 2025 op 2,25 % gehouden.

Ondanks de omvangrijke overheidsuitgaven blijft het begrotingstraject houdbaar

Hoewel het begrotingstraject de afgelopen jaren is verbeterd, verloopt de afbouw van het overheidstekort nog steeds zeer geleidelijk. De inkomsten zijn aanzienlijk gestegen (naar schatting +16% j-o-j in 2025) dankzij begrotingsconsolidatiemaatregelen op het gebied van inkomsten- en vennootschapsbelasting sinds 2023, evenals hogere opbrengsten uit btw en andere verbruiksbelastingen, maar dat geldt ook voor de uitgaven (+15,6% over dezelfde periode), aangedreven door forse stijgingen van de loonkosten en rentebetalingen. Verwacht wordt dat deze trend zich in 2026 zal voortzetten, met een lichte verbetering van het overheidstekort. De groei van de overheidsuitgaven zal blijven worden aangedreven door lopende uitgaven, waaronder de loonkosten (+8,4%), aangezien het maandelijkse minimumloon in de publieke sector in 2025 met 12,5% is verhoogd (van 4.000 MAD naar 4.500 MAD). Bovendien zullen de middelen voor gezondheidszorg en onderwijs naar verwachting met meer dan 15% stijgen als onderdeel van de toezeggingen die de regering heeft gedaan naar aanleiding van de protesten van oktober 2025 (zie onderstaande paragraaf). Daarentegen zullen de rentebetalingen en de investeringsuitgaven naar verwachting licht dalen ten opzichte van 2025. Aangezien 2026 een verkiezingsjaar is en gezien het gespannen sociale klimaat, zouden de uitgaven de begroting kunnen overschrijden. De inkomstenstijging zal blijven profiteren van de sterke economische activiteit, zowel uit directe als indirecte belastingen, evenals van aanvullende maatregelen die in de begrotingswet voor 2026 zijn ingevoerd om het belastingstelsel te verbeteren. Deze zijn voornamelijk gericht op een betere integratie van de informele sector in de economie, de bestrijding van fraude en de harmonisatie van fiscale regels. De flexibele kredietlijn van Marokko bij het IMF (van ongeveer 4,5 miljard USD) werd in april 2025 voor een periode van twee jaar verlengd en wordt door de autoriteiten beschouwd als een voorzorgsmaatregel die kan worden ingezet in geval van ongunstige economische schokken. Aangezien het tekort zich over het geheel genomen geleidelijk stabiliseert, zal de schuldquote dalen dankzij sterkere groei. De overheidsschuld van Marokko is vrij goed bestand tegen externe schokken vanwege de structuur ervan (75% binnenlands, luidende in dirham en grotendeels met een middellange tot lange looptijd) en het wisselkoersstelsel van het land (gewogen koppeling met aanpasbare fluctuatiebandbreedtes).

Robuuste externe positie ondanks grote importbehoeften

Hoewel de drijvende krachten erachter in 2026 grotendeels ongewijzigd zullen blijven, zal het tekort op de lopende rekening licht toenemen. Dit zal voornamelijk te wijten zijn aan een toename van het grote handelstekort. De export van fosfaat, die de afgelopen jaren sterk was, zal vertragen als gevolg van een verwachte daling van de prijzen van diammoniumfosfaat. Hoewel de Marokkaanse auto-industrie kostenconcurrerend blijft, zal de zwakke vraag in Europa het exportvolume drukken. Ook de export van kleding zal te maken blijven hebben met een zwakke buitenlandse vraag. De invoer zal ondanks de lagere olieprijzen blijven stijgen, aangedreven door aankopen van kapitaalgoederen voor infrastructuurprojecten en een robuuste binnenlandse vraag. Het structurele handelstekort van Marokko wordt echter grotendeels gecompenseerd door het overschot op de dienstensector, dat wordt aangedreven door inkomsten uit toerisme, en het overschot aan secundaire inkomsten, dat profiteert van robuuste geldovermakingen van in de EU en de Golfstaten gevestigde buitenlandse werknemers. Het tekort zal ruimschoots worden gefinancierd door buitenlandse leningen en directe buitenlandse investeringen (netto-instroom geschat op 1,5% van het bbp). De deviezenreserves, die eind 2025 goed waren voor ongeveer 5,5 maanden invoer, zijn toereikend en zullen dat naar verwachting ook in 2026 blijven.

Verkiezingen in aantocht te midden van een gespannen maatschappelijk klimaat

De Marokkaanse parlementsverkiezingen van 2021 betekenden een aanzienlijke verandering in de samenstelling van het parlement, nadat de Nationale Rally van Onafhankelijken (RNI) de grootste partij werd met 102 van de 395 zetels in de Kamer van Volksvertegenwoordigers en 27 van de 120 zetels in de Senaat. De partijleider, Aziz Akhannouch, vormde vervolgens een coalitieregering met de Partij voor Authenticiteit en Moderniteit (PAM, 87 en 19 zetels) en de Istiqlal-partij (PI, 81 en 17 zetels), waardoor de RNI in beide kamers een absolute meerderheid verwierf. De volgende verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden staan gepland voor september 2026. Akhannouch heeft aangekondigd dat hij niet zal deelnemen aan de volgende parlementsverkiezingen, dus de volgende leider van de RNI zal waarschijnlijk Mohamed Chouki zijn, de huidige voorzitter van de parlementaire fractie. Naar verwachting zal grotendeels dezelfde coalitie aan de macht blijven, hoewel de zetelverdeling enigszins kan verschuiven, aangezien de oppositie te versnipperd is om de RNI-PAM-PI-alliantie te kunnen uitdagen. Het maatschappelijke klimaat, dat in 2025 al gespannen was, zal de partijen echter dwingen verder te gaan dan alleen het beloven van continuïteit en sociale kwesties daadwerkelijk aan te pakken. Met name de relatie tussen de jeugd van het land en de politieke wereld is de afgelopen jaren verslechterd. Dit culmineerde in de GenZ 212-protesten in oktober 2025, waarbij de belangrijkste grieven waren: te weinig uitgaven voor gezondheidszorg en onderwijs in vergelijking met te hoge uitgaven voor sportinfrastructuur, een gebrek aan kansen (en hoge jeugdwerkloosheid in de steden), sociale ongelijkheid en een kloof met de politieke klasse. Er werden hervormingen doorgevoerd om de politieke betrokkenheid te vergroten en extra financiering voor openbare diensten te verstrekken, maar de verwachtingen dat de nieuwe regering op deze punten resultaten zal boeken, zullen niettemin hooggespannen zijn.

Wat de buitenlandse betrekkingen betreft, zullen de relaties met Algerije het belangrijkste spanningspunt blijven vanwege de steun van dat land aan het Polisario-front, dat een derde van de Westelijke Sahara controleert. Hoewel de diplomatieke betrekkingen met Spanje en Frankrijk (de twee grootste handelspartners van Marokko) de afgelopen jaren zijn verbeterd nadat beide landen het Marokkaanse plan voor zelfbestuur van de Westelijke Sahara hadden goedgekeurd, blijven de algemene betrekkingen met de Europese Unie op dit gebied complex. Dat gezegd hebbende blijft Marokko een cruciale partner voor de beheersing van migratiestromen en zullen de handelsbanden waarschijnlijk ook toenemen naarmate de Marokkaanse industrieën steeds meer worden geïntegreerd in Europese waardeketens. Gezien de huidige geopolitieke context is de solide relatie van Marokko met de VS en de huidige Amerikaanse regering opmerkelijk. Dit bleek uit het besluit om in januari 2026 het vredescharter van president Trump te ondertekenen, waarmee Marokko het eerste Afrikaanse land was dat dit deed. Marokko zal ook zijn banden met landen in Sub-Sahara-Afrika blijven versterken. In dat opzicht blijft de „Zuid-Zuid“-samenwerking een belangrijk onderdeel van het buitenlands beleid van het land, via vlaggenschipprojecten zoals de Afrika-Atlantische gaspijpleiding met Nigeria en de meeste West-Afrikaanse landen.

Betaling

Bankoverschrijvingen worden steeds vaker gebruikt als betaalmiddel voor zowel binnenlandse als internationale transacties. Cheques worden nog steeds veelvuldig gebruikt als betaalmiddel en vormen tevens efficiënte schuldbewijzen: debiteuren kunnen worden vervolgd indien zij het verschuldigde bedrag niet betalen. Wissels vormen eveneens een aantrekkelijk betaalmiddel, omdat ze een bron van kortetermijnfinanciering zijn door middel van discontering, betaling in termijnen of overdracht. Promessen worden gebruikt om de financiële details van persoonlijke schulden, zakelijke schulden en onroerendgoedtransacties vast te leggen. Het zijn juridisch bindende contracten die voor de rechter kunnen worden ingezet als de debiteur in gebreke blijft. Een promesse fungeert als solide bewijs van een overeengekomen betaling, en bijgevolg van een schuld in geval van een geschil.

Incasso

Mineurprocedure

Incasso moet beginnen met een poging om tot een minnelijke schikking te komen. Crediteuren proberen via verschillende kanalen contact op te nemen met hun debiteuren (telefoongesprekken, schriftelijke aanmaningen zoals formele brieven, e-mails of buitengerechtelijke kennisgevingen, enz.). Onderhandelingen over een minnelijke schikking kunnen intensief zijn en betreffen aspecten zoals het aantal afbetalingstermijnen, kwijtscheldingen, garanties/zekerheden en rente over de uitstelperiode. Volgens de Marokkaanse wetgeving kan een advocaat de handtekening van de debiteur erkennen via betalingsregelingen, die worden ondertekend, gewaarmerkt en gelegaliseerd door de bevoegde autoriteiten in Marokko. De advocaat van de schuldeisers kan deze betalingsovereenkomst vervolgens gebruiken als schuldbekentenis in geval van een gerechtelijke procedure.

Gerechtelijke procedures

Marokko heeft een rechtsstelsel dat is gebaseerd op de Franse rechtstraditie en rechtbanken die zijn gebaseerd op islamitische tradities (die uitsluitend betrekking hebben op de persoonlijke status van procespartijen). Tot de rechtbanken behoren de buurtrechtbanken (juridictions de proximité) die belast zijn met het beslechten van geschillen tussen particulieren, de rechtbanken van eerste aanleg (tribunaux de première instance) die zich bezighouden met alle civiele zaken, handelsrechtbanken die zich bezighouden met zakelijke geschillen, hoven van beroep (cours d’appel) die zich bezighouden met civiele en administratieve zaken, en een Hof van Cassatie (Cour de cassation).

Spoedprocedures

Wanneer de schuld verband houdt met een erkende titel of toezegging, is het mogelijk een betalingsbevel te verkrijgen. Hiervoor moet een verzoek worden ingediend bij de griffie van de bevoegde rechtbank. De vordering moet bewezen, vaststaand (d.w.z. onbetwist), opeisbaar en niet betwist zijn. Indien de verweerder niet binnen acht dagen verweer voert, kan een uitvoerbare uitspraak worden verkregen. Indien de verweerder binnen acht dagen na ontvangst van het betalingsbevel verweer voert, wordt de zaak terugverwezen naar de gewone procedure. De kamer van beroep van de rechtbank van eerste aanleg of het hof van beroep kan echter bij een met redenen omkleed vonnis de tenuitvoerlegging geheel of gedeeltelijk opschorten.

Gewone procedure

Een dagvaarding wordt door de vertegenwoordiger van de schuldeiser naar de bevoegde rechtbank gestuurd en door een gerechtsdeurwaarder betekend aan de schuldenaar, die vervolgens binnen de door de rechter vastgestelde termijn juridische bijstand kan inroepen en een tegenvordering kan indienen. Er kunnen meerdere zittingen nodig zijn voor de uitwisseling van schriftelijke stukken, de overlegging van documenten en het overleggen van het relevante bewijsmateriaal.

De hoofdzitting wordt door de rechter vastgesteld om de pleidooien te horen. Tijdens de openbare zitting leidt de rechter de discussies en pleidooien. De zaak wordt vervolgens in beraad genomen, zodat de rechters de middelen, gronden en uitspraak kunnen bespreken die de inhoud van het vonnis vormen. Na het beraad van de rechters wordt een met redenen omkleed vonnis gewezen. Dit kan doorgaans binnen een gemiddelde termijn van 14 maanden worden verkregen.

0

Tenuitvoerlegging van een rechterlijke beslissing

Zodra alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput, wordt een vonnis definitief en uitvoerbaar. Beslagleggingsbevelen zijn doorgaans doeltreffend voor het in beslag nemen en verkopen van de activa van de schuldenaar.

Volgens de Marokkaanse wetgeving zijn handelsrechtbanken verplicht om in het buitenland gewezen vonnissen te erkennen, zelfs als er geen verdrag voor dit doel is gesloten met het land van herkomst. Om erkend en ten uitvoer gelegd te worden, moet het originele exemplaar van het buitenlandse vonnis aan de rechtbank worden overgelegd, vergezeld van een verklaring dat er geen beroep meer tegen kan worden ingesteld. Wanneer een buitenlander een definitieve uitspraak heeft verkregen die hij in Marokko ten uitvoer wil leggen, of wanneer hij de tenuitvoerlegging van een Marokkaanse uitspraak in het buitenland nastreeft, moet hij de exequaturprocedure volgen. Er zijn twee tenuitvoerleggingsprocedures. De eerste is uniek voor Marokko, terwijl de tweede is vastgelegd in bilaterale gerechtelijke overeenkomsten tussen Marokko en andere landen, waaronder Duitsland, België, de Verenigde Staten van Amerika, de Verenigde Arabische Emiraten, Spanje, Frankrijk, Italië en Libië.

Insolventieprocedures

Insolventieprocedures worden geregeld in Boek V van het Wetboek van Koophandel. Dit boek voorziet zowel in maatregelen ter voorkoming van financiële moeilijkheden (waarschuwingsprocedure en minnelijke schikkingsprocedure) als in formele insolventieprocedures (gerechtelijke saneringsprocedure en gerechtelijke liquidatieprocedure).

Vanwege de COVID-19-situatie heeft Marokko in het kader van de insolventieprocedures twee maatregelen genomen:

De mogelijkheid voor schuldenaarsbedrijven om de procedure in te leiden om uitstel van betaling aan te vragen, zodat zij hun betalingen wettelijk kunnen opschorten (indien de insolventie het gevolg is van COVID-19).

De mogelijkheid om een stimuleringskrediet te verkrijgen dat bestemd is voor bedrijven die door COVID-19 zijn getroffen.

WAARSCHUWINGSPROCEDURE

De waarschuwingsprocedure wordt ingeleid door de zakenpartners of accountants van een onderneming (externe accountants die door de onderneming zijn aangesteld om de financiële situatie te saneren), die verplicht zijn de bedrijfsleider binnen acht dagen op de hoogte te stellen van eventuele mogelijkheden om de situatie te herstellen. Indien er binnen 15 dagen geen maatregelen worden genomen om de situatie te verhelpen, moet een algemene vergadering worden bijeengeroepen om op basis van het verslag van de accountant een besluit te nemen over de wijze waarop de situatie kan worden rechtgezet.

PROCEDURE VOOR MINNELIJKE SCHIKKING (VERZOENING)

Een minnelijke schikkingsprocedure kan alleen worden gestart door een handelsvennootschap, handelaar of ambachtsman die in financiële moeilijkheden verkeert, maar nog niet in liquiditeitsinsolventie verkeert. Zodra de procedure is gestart, wordt de schuldenaar onder toezicht van de rechtbank geplaatst. De rechtbank benoemt vervolgens voor een beperkte periode van drie maanden een externe bemiddelaar om de schuldenaar te helpen bij het bereiken van een akkoord met zijn schuldeisers. Er kan een akkoord worden bereikt met alle schuldeisers of met de „belangrijkste schuldeisers“ van de schuldenaar. Crediteuren hebben recht op hun volledige vordering, maar de bemiddelaar kan een regeling voorstellen of crediteuren kunnen desgewenst afstand doen van een deel van de vordering. Zodra de regeling door de rechtbank is goedgekeurd, worden alle gerechtelijke procedures met betrekking tot de schulden die onder de overeenkomst vallen, opgeschort voor de duur van de minnelijke schikkingsovereenkomst.

BESCHERMINGSPROCEDURE

Dit mechanisme is bedoeld om een onderneming in staat te stellen zich te reorganiseren om te kunnen blijven voortbestaan. Om hiervan gebruik te kunnen maken, moet de onderneming aantonen dat zij zich niet in een toestand van surseance van betaling bevindt. In het kader van deze procedure is het echter nog steeds mogelijk om met de schuldeisers te onderhandelen, teneinde te voorkomen dat het tot deze surseance van betaling of tot een faillissementsprocedure komt. Het is de onderneming die de zaak aanhangig maakt bij de rechtbank, die een vonnis tot opening van de beschermingsprocedure uitspreekt. De procedure begint met een observatieperiode van zes maanden (eenmaal verlengbaar) waarin de curator, in samenwerking met de bedrijfsleider, een „economische en sociale balans“ (BES) voor de onderneming opstelt: een overzicht van de oorzaak van de moeilijkheden, de huidige financiële situatie, de te overwegen corrigerende maatregelen en de daaruit voortvloeiende vooruitzichten. Gedurende deze periode neemt de onderneming passende maatregelen om de situatie te corrigeren en helpt zij de curator bij het ontwikkelen van een herstelplan. De goedkeuring van een dergelijk plan door de rechtbank markeert het einde van de observatieperiode en het begin van de daadwerkelijke uitvoering van het plan, dat maximaal vijf jaar kan duren. Ook hier blijft de bedrijfsleider aan het roer van zijn onderneming staan, maar bovenal zal de onderneming profiteren van ingrijpende maatregelen die alleen de rechtbank kan opleggen:

opschorting van de vervaldata van schulden;

stopzetting van individuele vervolging;

verplichting voor alle schuldeisers om hun vorderingen in te dienen;

stopzetting van de renteopbouw.

GERECHTELIJK CURATORSCHAP

Deze procedure is alleen beschikbaar voor schuldenaren die insolvent zijn geworden (état de cessation de paiements), maar wier financiële situatie niet onherstelbaar is aangetast. Een insolventierechter en een curator (de persoon die door de rechtbank wordt aangesteld in het kader van een insolventie- of liquidatieprocedure; treedt ook op als syndicus) worden door de rechtbank aangesteld. Tijdens de procedure blijven de schuldenaar en het management in het bezit van de bedrijfsactiva en zet de schuldenaar zijn bedrijfsactiviteiten voort. De curateleprocedure kan leiden tot hetzij de reorganisatie van het bedrijf van de schuldenaar, hetzij de liquidatie ervan. De curator is verplicht om binnen vier maanden na de opening van de procedure een rapport op te stellen over de situatie van het bedrijf. In zijn rapport zal de curator ofwel een voortzettingsplan voor de schuldenaar aanbevelen, ofwel de verkoop van het bedrijf, ofwel liquidatie. De rechtbank is vervolgens verplicht om op basis van het rapport een beslissing te nemen over het lot van de schuldenaar. Er vindt geen directe stemming door de schuldeisers plaats over de opties die de schuldenaar tijdens de procedure ter beschikking staan.

GERECHTELIJKE LIQUIDATIE

Door de uitspraak tot inleiding van de procedure worden alle schulden onmiddellijk opeisbaar; de schuldeisers moeten hun vorderingen binnen een termijn van twee maanden indienen. Marokkaanse schuldeisers hebben twee maanden de tijd om hun vorderingen in te dienen; schuldeisers die in het buitenland wonen, hebben een termijn van vier maanden. De liquidatieprocedure kan voortijdig worden beëindigd, nog voordat tot uitkering van de opbrengst wordt overgegaan, indien de schuldenaar geen schulden meer heeft, de curator over voldoende middelen beschikt om alle schuldeisers volledig te betalen, of de schuldenaar onvoldoende activa heeft om de kosten van de liquidatieprocedure te dekken.

Volgens de Marokkaanse wetgeving bestaan er geen specifieke regels inzake de rangorde van vorderingen in geval van insolventie. Niettemin zijn er enkele bevoorrechte schuldeisers, zoals: de werknemers, de staatskas, de sociale instanties, de schuldeisers in het kader van een collectieve bemiddeling en ten slotte de concurrente schuldeisers.

Laatst bijgewerkt: januari 2026