Bosnië en Herzegovina

De groei blijft gematigd

In 2025 zal Bosnië-Herzegovina naar verwachting een gematigde groei laten zien, die lager ligt dan die van andere landen in de Westelijke Balkan. De particuliere consumptie, die 65% van het bbp uitmaakt, blijft de belangrijkste motor. Dit zal worden ondersteund door een sterke stijging van de nominale lonen (+13,9% in januari 2025), mede dankzij het tekort aan arbeidskrachten, en de daarmee gepaard gaande stijging van het bruto minimumloon in de Federatie van Bosnië en Herzegovina met 61,5% (63% van de bevolking), die bedoeld was om de informele economie tegen te gaan. Ondanks de stijging van de voedselprijzen begin 2025 zal de inflatie over het algemeen onder controle blijven, wat de koopkracht van de huishoudens zal helpen versterken. Het toerisme, dat in 2024 al een recordjaar kende, zal een positieve impact hebben op de bevolking. Een contrastrijk Europees economisch klimaat, waarbij het Amerikaanse handelsbeleid de economische activiteit in Duitsland en Oostenrijk onder druk zet (terwijl Servië en Kroatië zich relatief robuust tonen), zou echter van invloed kunnen zijn op de geldovermakingen van expats, die 10% van het bbp uitmaken.

Het land zal te maken blijven hebben met een zeer hoge werkloosheid (27,3% in januari 2025), aangewakkerd door de afhankelijkheid van verzadigde sectoren zoals de metaalindustrie en de landbouw. De massale emigratie van geschoolde arbeidskrachten verergert bovendien het tekort aan geschoolde arbeidskrachten.

Tekorten onder controle ondanks druk van overheidsuitgaven en import

Het begrotingstekort van Bosnië-Herzegovina zou tegen 2025 licht kunnen dalen. Het zal echter worden gekenmerkt door hogere uitgaven in beide entiteiten (de Federatie en de Republika Srpska), die over onafhankelijke begrotingen beschikken. Deze stijging betreft zowel infrastructuur als sociale en loonhervormingen die gericht zijn op het handhaven van gematigde groei. Aangezien de centrale bank via haar currency board-regeling en koppeling aan de euro verbonden is met de ECB, is het begrotingsbeleid de belangrijkste hefboom om de economische omstandigheden te beïnvloeden. De autoriteiten verwachten echter hogere belastingopbrengsten en zijn van plan begrotingsconsolidatiemaatregelen door te voeren, zoals het afbouwen van energiesubsidies en het opnieuw invoeren van zorgpremies. De overheidsschuld zal ondertussen relatief laag en onder controle blijven (20% van het bbp). Ondanks Europese financiering voor infrastructuur blijft de leencapaciteit van het land relatief beperkt en is de binnenlandse financiële markt onderontwikkeld.

Het tekort op de lopende rekening zal aanhouden, voornamelijk als gevolg van een structureel hoog handelstekort. Dit is te wijten aan de sterke afhankelijkheid van de invoer van industriële goederen en levensmiddelen, terwijl de belangrijkste exportproducten van het land, zoals brandstoffen, machines en elektrische apparatuur, en metaalproducten, dit onevenwicht slechts gedeeltelijk compenseren. Anderzijds zal de dienstensector een overschot blijven vertonen, ondersteund door een dynamische toerismesector (recordincijfers in 2024) en een bloeiende IT-industrie. De directe impact van mogelijke Amerikaanse invoerheffingen op de Bosnische export zal waarschijnlijk beperkt blijven (minder dan 2% van de totale export naar de VS, of 0,1% van het bbp), maar het mogelijke indirecte effect via een vertraging van de Europese vraag zou de export naar belangrijke partners zoals Duitsland en Italië kunnen beïnvloeden.

Op het kruispunt van Europese integratie en nationale desintegratie

Na de Dayton-akkoorden van 1995 werd Bosnië-Herzegovina opgesplitst in twee autonome entiteiten: de Federatie van Bosnië-Herzegovina (FBiH), met een Bosnisch-Kroatische meerderheid, en de Republika Srpska (RS), met een Servische meerderheid, evenals het centraal bestuurde district Br?ko. De macht is respectievelijk geconcentreerd in de twee autonome entiteiten. De centrale staat is uitsluitend verantwoordelijk voor het buitenlands beleid, defensie en de toetredingsonderhandelingen met de EU. Bij de nationale verkiezingen van oktober 2022 behaalden Servische, Kroatische en Bosnische nationalistische partijen zowel op centraal als op entiteitsniveau de overwinning. De Raad van Ministers, die optreedt als centrale regering, werd eind januari 2023 gekozen met de steun van 23 van de 42 leden van het Huis van Afgevaardigden, die acht partijen vertegenwoordigen. De Raad wordt gedomineerd door twee partijen: de Servische nationalisten (SNSD) en de Kroatische nationalisten (HDZ BiH). Het land wordt vertegenwoordigd door een roulerend driekoppig presidentschap, dat de drie etnische groepen vertegenwoordigt en op basis van consensus functioneert. Momenteel kunnen alleen kandidaten die tot een van de drie etnische groepen behoren, zich verkiesbaar stellen. Dit complexe institutionele kader wordt ondermijnd door de huidige blokkade van centrale instellingen door de SNSD en de separatistische acties van Milorad Dodik, de leider van de partij en president van de Republika Srpska. In februari 2025 werd Dodik veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf en kreeg hij een verbod van zes jaar op het bekleden van politieke ambten, omdat hij zich niet had gehouden aan de besluiten van de Internationale Hoge Vertegenwoordiger, waaronder de nietigverklaring van door de Republika Srpska aangenomen teksten die in strijd waren met Europese beginselen. De ontwikkeling van infrastructuur, zoals de snelwegcorridor 5c en gasleidingen naar Kroatië en Servië, zoals de Ionian Adriatic Pipeline (IAP) die bedoeld is om de afhankelijkheid van Rusland te verminderen, wordt vertraagd door interne meningsverschillen. Ondanks deze spanningen zijn de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie in maart 2025 officieel van start gegaan, na inspanningen om aan de Europese eisen te voldoen (bestrijding van witwassen, migratiebeheer). De volgende algemene verkiezingen staan gepland voor oktober 2026, maar de politieke verlamming zal waarschijnlijk tot die tijd voortduren.

Op het internationale toneel staat het land in het middelpunt van belangrijke geopolitieke kwesties. De EU steunt de integratie van het land, maar stelt financiële steun afhankelijk van structurele hervormingen, terwijl de nauwe banden van Milorad Dodik met Rusland deze inspanningen bemoeilijken. Rusland steunt stilzwijgend de separatistische ambities van de Republika Srpska (RS), terwijl het kritiek uitte op de rol van de internationale Hoge Vertegenwoordiger die toezicht houdt op de civiele uitvoering van de Dayton-akkoorden. Tegelijkertijd heeft de EU in maart 2025 haar militaire aanwezigheid via EUFOR versterkt (om de uitvoering van de Dayton-akkoorden te waarborgen) om de stabiliteit te handhaven in het licht van de toenemende spanningen. In 2025, het jaar waarin het land de dertigste verjaardag van de Dayton-akkoorden viert, staat het land op een kruispunt: ofwel de weg inslaan naar Europese integratie, ofwel het risico lopen op desintegratie.

Laatst bijgewerkt: april 2025