België

De gematigde groei houdt alleen stand dankzij de stabiele koopkracht

De Belgische economie zal naar verwachting zowel in 2026 als in 2027 in een gematigd maar ingetogen tempo blijven groeien. De koopkracht van de huishoudens zal opnieuw worden ondersteund door de automatische indexering van lonen, pensioenen en sociale uitkeringen aan de kosten van levensonderhoud, wat een onderscheidend kenmerk van het Belgische systeem blijft. Dit mechanisme zou een belangrijke buffer moeten vormen tegen stijgende prijzen, maar de doeltreffendheid ervan zal gedeeltelijk teniet worden gedaan door een nieuwe stijging van de energieprijzen, die in 2026 de koopkracht zal beïnvloeden naarmate deze zich uitbreidt tot bredere inflatoire druk. Deze ontwikkelingen zullen het consumentenvertrouwen drukken. Tegelijkertijd biedt het begrotingsbeleid slechts beperkte ondersteuning. Aangezien de overheidsfinanciën al onder druk staan, heeft de regering weinig ruimte om de uitgaven te verhogen of gerichte steunmaatregelen voor huishoudens in te zetten, in tegenstelling tot haar rol tijdens recente crises. Hoewel Belgische huishoudens nog steeds over een relatief ruime spaarreserve beschikken, die de onmiddellijke impact van hogere prijzen zou moeten opvangen, zal een geleidelijke stijging van de werkloosheid naar verwachting het vertrouwen ondermijnen en de consumptiegroei afremmen. Bovendien zal de voortdurende verkrapping van zowel het begrotings- als het monetair beleid de reële binnenlandse vraag zowel in 2026 als in 2027 verder beperken, hoewel een afnemende inflatiedruk in 2027 voor iets meer groei zou kunnen zorgen.

Na een langdurige periode van margedruk in 2023–24 begonnen bedrijven een voorzichtige verbetering van de winstgevendheid te zien, wat een herstel van de particuliere investeringen ondersteunde. Dit herstel werd bevorderd door de eerste verlaging van de beleidsrente door de Europese Centrale Bank (ECB), waardoor de financieringskosten daalden en kapitaaluitgaven werden gestimuleerd. Niettemin bleken deze positieve ontwikkelingen onvoldoende om de scherpe stijging van het aantal bedrijfsfaillissementen tussen 2021 en 2025 te compenseren; het faillissementspercentage lag toen ongeveer 10% hoger dan vóór de pandemie. Voor de toekomst wordt verwacht dat stijgende operationele kosten – met name voor energie, intermediaire inputs en arbeid – steeds zwaarder zullen wegen op de marges van bedrijven en dat de indexering het kostenconcurrentievermogen zal aantasten. Bovendien zal een hernieuwde verkrapping van het monetaire beleid van de ECB de financieringsvoorwaarden waarschijnlijk verscherpen. Samen zullen deze factoren naar verwachting de winstgevendheid geleidelijk uithollen, de investeringsactiviteit afremmen en het aantal faillissementen in 2026 doen stijgen, waarbij de hoge niveaus tot in 2027 zullen aanhouden. In de bouwsector blijft de activiteit bijzonder gematigd: het aantal bouwvergunningen schommelt nog steeds op een laag niveau en de verslechtering van de sectorale omstandigheden zal naar verwachting aanhouden, waardoor de activiteit buiten het segment civiele techniek wordt beperkt.

De overheidsuitgaven zullen de komende jaren naar verwachting slechts in beperkte mate bijdragen aan de groei. De nieuwe regering heeft aangegeven de groei van de lopende uitgaven te willen beteugelen door middel van hervormingen op de arbeidsmarkt en in het pensioenstelsel, en door gedeeltelijke plafonds in te stellen voor loonindexatiemechanismen. Tegelijkertijd zal de samenstelling van de uitgaven verschuiven, waarbij hogere overheidsinvesteringen de economische activiteit enigszins zullen ondersteunen. Verhoogde defensie-uitgaven, in combinatie met aanhoudende investeringen in de energietransitie en digitale infrastructuur, zullen naar verwachting enige groei ondersteunen. De ruimte voor begrotingsversoepeling blijft echter sterk beperkt door de EU-procedure bij buitensporige tekorten, waardoor de overheid slechts in beperkte mate in staat is om de zwakkere dynamiek in de particuliere sector te compenseren. De vooruitzichten voor de export blijven uitdagend. De Belgische buitenlandse vraag wordt nog steeds gedrukt door de vertraging van de Europese en mondiale economie, terwijl de Amerikaanse invoerheffingen extra druk uitoefenen op sectoren die gevoelig zijn voor de handel. Bovendien maakt de farmaceutische industrie – een van de belangrijkste exportmotoren van België – een normalisatiefase door na een aantal uitzonderlijk sterke jaren in de onmiddellijke pandemie- en postpandemische periode. Als gevolg daarvan zal de exportgroei naar verwachting gematigd blijven en slechts een bescheiden bijdrage leveren aan de totale economische activiteit.

De nieuwe EU-procedure inzake buitensporige tekorten dwingt de regering tot matiging van de uitgaven

Het begrotingsbeleid van België in 2026–27 blijft sterk beperkt door het begrotingskader van de EU, nadat het land in de procedure bij buitensporige tekorten is opgenomen vanwege aanhoudende tekorten van meer dan 3% van het bbp. Volgens de herziene regels moet de regering het tekort jaarlijks met gemiddeld ongeveer 0,5 procentpunt van het bbp terugdringen, waardoor de ruimte voor discretionaire begrotingssteun wordt beperkt. Het in het voorjaar van 2025 gepresenteerde federale consolidatieplan beoogt het tekort tegen 2030 terug te dringen tot 3% van het bbp door middel van een cumulatieve inspanning van ongeveer 23 miljard euro (3,7% van het bbp), waarbij voornamelijk wordt ingezet op structurele hervormingen. Deze omvatten hervormingen van de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel – zoals het beperken van de werkloosheidsuitkeringen tot twee jaar en het ontmoedigen van vervroegde uittreding – terwijl de automatische indexering van lonen en pensioenen ongewijzigd blijft. Vanaf 2026 worden hogere inkomsten verwacht uit een belastinghervorming, waaronder een nieuwe vermogenswinstbelasting van 10% op bepaalde financiële activa boven een jaarlijkse vrijstelling van 10.000 euro, naast besparingen door institutionele hervormingen. Niettemin zal het begrotingsbeleid in 2026–27 naar verwachting licht restrictief blijven, aangezien de federale overheid slechts verantwoordelijk is voor ongeveer de helft van de totale overheidsuitgaven en de coördinatie tussen de regio’s beperkt is, waarbij de steun voornamelijk gericht is op investeringen in defensie, de energietransitie en digitale infrastructuur.

De lopende rekening van België zal in 2026 en 2027 naar verwachting slechts marginaal verbeteren. Hoewel de handelsbalans voor goederen mogelijk profiteert van iets gunstigere ruilvoetvoorwaarden, blijft de exportprestatie onder druk staan door de zwakke Europese en mondiale vraag, aanhoudende handelsonzekerheid en Amerikaanse invoerheffingen. Bovendien zet de normalisering in de farmaceutische sector zich voort na een aantal uitzonderlijk sterke jaren na de pandemie. De export van diensten en het primair inkomen zullen waarschijnlijk een ondersteunende rol blijven spelen, maar de totale netto-export zal waarschijnlijk slechts een bescheiden bijdrage leveren aan de groei.

België heeft voorlopig een stabiele regering

Na de federale verkiezingen van 2024, waarbij de rechtse Nieuwe Vlaamse Alliantie (N-VA) als grootste partij uit de bus kwam, werd uiteindelijk in januari 2025 na langdurige onderhandelingen een regering gevormd. De daaruit voortvloeiende vijfpartijencoalitie – bestaande uit de N-VA, CD&V (Vlaamse christendemocraten), Vooruit (Vlaamse sociaaldemocraten), MR (Franstalige liberalen) en Les Engagés (Waalse centristen) – staat bekend als de „Arizona“-coalitie. Ondanks haar brede ideologische spreiding neemt de regering een grotendeels centristische positie in en opereert zij onder aanzienlijke beperkingen, met name de EU-procedure bij buitensporige tekorten en sterke tegenstand van de vakbonden. Binnen deze grenzen is de coalitie erin geslaagd een begroting goed te keuren en een eerste reeks structurele hervormingen door te voeren, waaronder wijzigingen in de werkloosheidsuitkeringen, pensioenen, elementen van loonindexering en de invoering van een vermogenswinstbelasting, gericht op het verbeteren van de begrotingsvooruitzichten. Niettemin blijft de beleidsruimte beperkt. Deze maatregelen zullen naar verwachting de stijgende defensie-uitgaven en de toenemende demografische druk slechts gedeeltelijk compenseren, terwijl de gefragmenteerde parlementaire basis van de regering de ruimte voor verdere ingrijpende hervormingen beperkt.

De vooruitzichten voor institutionele hervormingen zijn gemengd. De geplande afschaffing van de Senaat heeft relatief brede steun gekregen in het hele politieke spectrum, aangezien verschillende partijen zich eerder al voor een dergelijke stap hebben uitgesproken. De rol van de Eerste Kamer is de afgelopen decennia aanzienlijk afgenomen; de Senaat komt nu nog maar ongeveer tien keer per jaar bijeen. Voor afschaffing is echter een tweederde meerderheid in de Tweede Kamer vereist, waarover de Arizona-coalitie niet beschikt. Daardoor blijft de uitkomst van deze hervorming onzeker.

Voorlopig bevindt de regering zich nog in een relatief comfortabele positie en behoudt zij in de meeste peilingen een meerderheid. De impopulariteit van sommige voorgestelde maatregelen zou echter op termijn een bron van politieke wrijving kunnen worden en de samenhang in gevaar kunnen brengen. De volgende reguliere federale verkiezingen staan gepland voor 2029.

Betaling

Incasso

Minimale fase

Er zijn geen speciale bepalingen voor buitengerechtelijke incasso's tussen bedrijven. Crediteuren dienen te trachten betaling van debiteuren te verkrijgen door schriftelijke aanmaningen te versturen. Alvorens juridische stappen tegen een debiteurenbedrijf te ondernemen, is het vaak de moeite waard om een advocaat te vragen de beslagdatabase te raadplegen.

Gerechtelijke procedure

Vonnissen worden doorgaans binnen 30 dagen na afsluiting van de zittingen uitgesproken. Er wordt een verstekvonnis gewezen in gevallen waarin debiteuren tijdens de procedure noch aanwezig zijn, noch vertegenwoordigd worden.

Versnelde procedure

Deze procedure wordt zelden toegepast in zaken tussen bedrijven onderling en kan niet worden toegepast wanneer de vordering wordt betwist. Een wet uit 2016 heeft een nieuwe reeks procedurele regels ingevoerd, waardoor een buitengerechtelijke administratieve procedure is gecreëerd voor onbetwiste vorderingen. Wanneer een betalingsbevel is uitgevaardigd, heeft de debiteur een maand de tijd om het bedrag te betalen. Indien de schuldenaar weigert, kan de schuldeiser een gerechtsdeurwaarder verzoeken een executoriale titel uit te vaardigen. Bovendien schort het instellen van beroep tegen een vonnis volgens de nieuwe regels de uitvoerbaarheid van dit vonnis niet langer op. Bijgevolg kan de schuldeiser, zelfs indien de schuldenaar een beroepsprocedure start, de invordering van de schuld voortzetten.

Eigendomsvoorbehoud

Dit is een contractuele bepaling waarin wordt vastgelegd dat de verkoper het eigendom van de goederen behoudt totdat hij de volledige betaling van de koper heeft ontvangen. Onbetaalde schuldeisers kunnen aanspraak maken op goederen die in het bezit zijn van de schuldenaar. Hieruit volgt dat de eigendomsvoorbehoudsclausule afdwingbaar is in alle situaties waarin schuldeisers verliezen lijden als gevolg van insolventie, ongeacht de aard van de onderliggende overeenkomst. Wanneer goederen die onder eigendomsvoorbehoud zijn verkocht, worden omgezet in een vordering (na een verkoop), worden de rechten van de verkoper-eigenaar met betrekking tot deze vordering (de verkoopprijs) aangeduid als reële subrogatie.

Gewone procedure voor de handelsrechtbank

Alle geschillen tussen ondernemingen kunnen worden behandeld door de handelsrechtbank in België. In geval van grensoverschrijdende vorderingen op basis van Europese wetgeving kan een Europese executieprocedure tot betaling worden ingeleid. Eisers kunnen ook een beroep doen op de Europese procedure voor geringe vorderingen.

Dagvaarding ten gronde

De gerechtsdeurwaarder wijst de schuldenaar een zittingsdatum toe voor de inleiding van de zaak. Indien er geen pleidooien plaatsvinden, volgt het vonnis binnen vier tot zes weken. Indien er pleidooien aan de orde zijn, moeten de partijen hun standpunten in schriftelijke conclusies vastleggen. Na het vonnis bestaat de mogelijkheid om in beroep te gaan – indien er geen beroep wordt ingesteld, volgt de tenuitvoerlegging door de gerechtsdeurwaarder.

Beslagprocedure

Deze gerechtelijke procedure wordt gevoerd ten gunste van slechts één partij (ex parte). Er zijn drie essentiële voorwaarden om tot beslaglegging over te gaan:

de urgentie van de maatregel;

er is voorafgaande toestemming van de rechter vereist om een conservatoir beslag te leggen;

de schuld moet vaststaand, invorderbaar en liquide zijn.

Een schuldenaar kan verzoeken om opheffing van de beslaglegging indien deze ten onrechte is opgelegd. Zodra een beslaglegging echter is opgelegd, blijft deze gedurende een periode van drie jaar geldig. Vervolgens kan een conservatoir beslag worden omgezet in een executoriale titel.

Tenuitvoerlegging van een rechterlijke beslissing

Een vonnis wordt uitvoerbaar zodra alle rechtsmiddelen zijn uitgeput. Indien de schuldenaar weigert tot betaling over te gaan, kan een gerechtsdeurwaarder beslag leggen op het vermogen van de schuldenaar of betaling verkrijgen via een derde (directe vordering).

Buitenlandse vonnissen kunnen in België worden erkend en ten uitvoer gelegd, mits aan diverse criteria is voldaan. De uitkomst hangt af van de vraag of het vonnis is gewezen in een EU-land (in welk geval het profiteert van bijzonder gunstige tenuitvoerleggingsvoorwaarden) of in een niet-EU-land (waarvoor de normale exequaturprocedures gelden).

Insolventieprocedures

0

FAILLISSEMENTSPROCEDURES

Schuldenaren kunnen faillissement aanvragen wanneer zij al enige tijd geen betalingen meer verrichten, of wanneer het vertrouwen van de schuldeiser is geschonden. Indien het faillissement wordt uitgesproken, moeten schuldeisers hun vorderingen registreren binnen de termijn die in de faillietverklaring van de rechtbank is vastgesteld. Als een schuldeiser dit nalaat, leidt dit tot het vervallen van zijn voorrangsrechten. De rechtbank benoemt vervolgens een curator om de vorderingen te verifiëren. De schuldeiser kan zich beroepen op de eigendomsvoorbehoudsclausule om zijn eigendom op te eisen.

Sinds 2017 moeten vorderingen in faillissementsprocedures elektronisch worden ingediend via het Centraal Solvabiliteitsregister (www.regsol.be), waarin alle faillissementen van de afgelopen 30 jaar zijn vastgelegd

GERECHTELIJKE HERSTRUCTURERING

De gerechtelijke saneringsprocedure (reorganisation judiciaire), bedoeld om de schulden van een onderneming met haar schuldeisers te herschikken, kan door de rechtbank worden toegekend op verzoek van elke schuldenaar die in financiële moeilijkheden verkeert die de voortzetting van zijn bedrijfsactiviteiten op korte of middellange termijn in gevaar brengen. De schuldenaar dient een met redenen omkleed verzoek in bij de griffie van de handelsrechtbank om uitstel van betaling te verkrijgen. Dit uitstel wordt doorgaans vastgesteld op zes maanden, gedurende welke de schuldenaar een reorganisatieplan moet voorleggen aan al zijn schuldeisers.

Crediteuren met openstaande vorderingen (d.w.z. vorderingen die zijn ontstaan vóór het begin van de verlengde termijn) kunnen geen executieprocedure starten voor de verkoop van onroerende of roerende goederen van de schuldenaar, maar kunnen wel de afdwinging van hun eigendomsvoorbehoudsclausule vorderen. De verlengde termijn belet de schuldenaar echter niet om vrijwillige betalingen te verrichten aan de crediteuren met openstaande vorderingen. Bovendien geldt de verlengde termijn niet voor medeschuldenaren en borgstellers, die nog steeds verplicht zijn hun verplichtingen na te komen.

Laatst bijgewerkt: maart 2025